فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در سده‌های نخستین اسلامی، تحت تأثیر عوامل جغرافیایی، انسانی و تاریخی، جوامع بازرگان در سه حوزۀ عراق و خوزستان، بحرین و قبادخوره و سپس فارس شکل گرفتند و به‌ترتیب روند رشد و افول را طی کردند. از سده چهارم هجری، حکومت آل‌بویه با بازسازی شبکه‌های ارتباطی و پیوند دادن فارس با خلیج فارس و «جادۀ بزرگ خراسان»، در توسعۀ اقتصادی نقش مؤثری به‌عهده گرفت. این تحول موجبات گسترش تجارت دریایی و زمینی و افزایش جمعیت فعال در حوزه بازرگانی را فراهم نمود. در چارچوب نظریۀ تقسیم کار اجتماعی دورکیم، این روند می‌توانست زمینه‌ساز شکل‌گیری اصناف و حرفه‌های تخصصی گردد.پژوهش حاضر با روش تاریخی و کتابخانه ای و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بهره‌گیری از نظریۀ همبستگی، عوامل مؤثر بر انسجام صنفی بازرگانان سیراف تا دوران آل‌بویه را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که همبستگی میان این بازرگانان در آغاز مبتنی بر مبانی ارثی و حقوقی عهد باستان به شریعت اسلام در عصر خلفای راشدین و به احیای حمیّت و عصبیّت قبیله‌ای و خاندانی در عصر امویان دگرگون شد. از عصر عباسیان و به‌ویژه آل‌بویه، الگوی جدیدی از همبستگی شکل گرفت که بر مبنای همشهری‌گری، اخلاق حرفه‌ای، شراکت، تقسیم کار و آگاهی صنفی استوار بود. این شرایط به انسجام حرفه‌ای و تثبیت جایگاه بازرگانان در ساختار اجتماعی خلیج فارس انجامید.