فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: آتش‌سوزی‌های جنگلی یک چالش زیست‌محیطی مهم در سطح جهان هستند، زیرا تغییرات آب­وهوایی، فراوانی و شدت آنها را در بسیاری از بوم­سازگان­های جنگلی تشدید کرده است. در جنگل­های زاگرس شمالی ایران، آب­وهوای مدیترانه­ای حاکم است که با تابستان­های گرم و خشک و زمستان­های به­نسبت معتدل مشخص می­شود و این جنگل­ها را به­ویژه در معرض آتش­سوزی قرار می­دهد. درک رابطه بین تغییرات آب­وهوایی و آتش­سوزی­های جنگلی در این منطقه برای اطلاع­رسانی راهبردهای مدیریت مؤثر و کاهش خطرات مرتبط ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات تغییر اقلیم بر آتش‌سوزی‌های جنگل‌های زاگرس شمالی ایران (شهرستان سردشت) با تمرکز بر تغییرات فراوانی و گستردگی آتش‌سوزی در یک دوره 17 ساله از سال 1385 تا 1402 انجام شد.مواد و روش­ها: برای دستیابی به این هدف، ترکیبی از تجزیه­وتحلیل­های آماری، از جمله همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چندگانه (MLR)، با استفاده از داده­های آب­وهوایی و سوابق تاریخی آتش­سوزی مورد استفاده قرار گرفتند. در این پژوهش رابطه بین تعداد و وسعت آتش­سوزی­ها و متغیرهای آب­وهوایی مانند متوسط دمای سالانه، متوسط بارندگی سالانه و متوسط رطوبت نسبی سالانه مورد تجزیه­وتحلیل قرار گرفتند. از همبستگی پیرسون برای ارزیابی قدرت و جهت رابطه خطی بین این متغیرها استفاده شد؛ درحالی­که از MLR برای پیش‌بینی تعداد و وسعت آتش­سوزی­ها بر اساس این متغیرهای اقلیمی استفاده شد.یافته­ها: جنگل­های سردشت از سال 1385 تا 1402 تعداد دفعات آتش­سوزی بالایی را تجربه کردند که بیشترین وقوع آتش­سوزی در ماه­های مرداد، تیر، شهریور و خرداد رخ داده است. بیشترین سطح سوخته­شده به اندازۀ 62/211 هکتار در سال 1402 هکتار و بیشترین دفعات وقوع آتش­سوزی در سال 1400 ثبت شد. انتظار می­رود این روند ادامه یابد. در این بررسی، بین تعداد آتش‌سوزی‌ها و مساحت سوخته در جنگل‌های سردشت و متوسط دمای سالانه رابطه مثبت و معنی­داری در سطح اطمینان 95 درصد مشاهده شد، اما بین دیگر داده‌های اقلیمی و عوامل آتش‌سوزی رابطه معنی‌داری یافت نشد. نتایج تجزیه­وتحلیل MLR قدرت پیش‌بینی دما و رطوبت را در تعیین سطح و فراوانی آتش­سوزی­ها نشان داد و اهمیت آنها را به­عنوان محرک‌های فعالیت آتش‌سوزی در منطقه برجسته کرد.نتیجه­گیری کلی: در نتیجه، یافته‌های این پژوهش بر تهدید فزاینده آتش‌سوزی در جنگل‌های زاگرس شمالی ایران که ناشی از تغییرات اقلیمی، به­ویژه تغییرات دما و رطوبت است، تأکید می‌کند. افزایش مشاهده­شده در فراوانی و وسعت آتش­سوزی، نیاز فوری به اقدامات پیشگیرانه را برای کاهش خطرات آتش­سوزی و افزایش انعطاف­پذیری در بوم­سازگان­های مستعد آتش نشان می­دهد. با ادغام بررسی­های علمی با مشارکت ذی­نفعان و اقدامات سیاستی، می‌توان راهبرد‌های مدیریت آتش‌سوزی مؤثری را توسعه داد که حفاظت از محیط زیست را با اولویت‌های اجتماعی-اقتصادی متعادل می‌کند و در نتیجه دوام دراز‌مدت بوم­سازگان­های جنگلی و جوامع وابسته به آنها را تضمین می‌کند.