فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: پروانه جوانه­خوار بلوط یکی از مهم­ترین آفات جنگلی قرنطینه داخلی است و لاروهای آن با تغذیه از جوانه­های زایای درختان و با تغذیه از برگ خسارت سنگینی به درختان بلوط وارد می­کنند. با توجه به اثرات تخریبی و زیان­بار سموم شیمیایی، استفاده از روش­های جایگزین به­ویژه مهار زیستی با استفاده از دشمنان طبیعی و ترکیبات گیاهی به­عنوان راهکار مدیریت تلفیقی آفات مورد استفاده قرار گرفته است. از میان عوامل زیستی بیمارگر حشرات باکتری Bacillus thuringiensis B. برای داشتن مزیت­های فراوان مانند اثر اختصاصی روی لارو بال­پولکداران، تاثیر ناچیز روی محیط زیست و جانداران غیرهدف و همچنین سهولت تلفیق با سایر روش­های کنترل، جایگاه ویژه­ای در مدیریت کنترل آفات کشاورزی و جنگلی دارد. بررسی­ها نشان داده که این باکتری در اختلاط با تانن­های گیاهی خاصیت سینرژیستی نشان می­دهد. اسیدهای عالی نظیر اسیدتانیک در اختلاط با باکتری B. thuringiensis می­­توانند به­عنوان سینرژیست در کنترل لارو آفات مختلف مورد استفاده قرار گیرد. گونه­های مختلف ­تیره بید Salicaceae به­ واسطه داشتن سالیسین در پوست تنه، دارای خواص دارویی و صنعتی هستند. سالسین به­عنوان یک تانن گیاهی می­تواند در اختلاط با باکتری B. thuringiensis در کنترل جوانه­خوار بلوط مؤثر باشد. از طرفی سالیسیلیک اسید به­علت ترکیب فنولی، یکی از عوامل مهم رشد در گیاهان است. این ماده به­عنوان یک متابولیت ثانویه در گیاهان تولید می­شود. نقش اسید سالیسیلیک به­عنوان یک ترکیب مهم در واکنش گیاه به تنش­های غیرزیستی به اثبات رسیده است. سالیسیلیک اسید قابل حل در آب بوده و یک ترکیب آنتی­اکسیدان است و نقش مهمی در پاسخ گیاه به تنش­های غیر­زنده مانند خشکی، سرما، فلزات سنگین­، گرما و تنش اسمزی دارد. به­نظر می­رسد پاسخ­های متابولیکی را تقویت کرده، بر شاخص­های فتوسنتزی و روابط آبی گیاه نیز اثر می­گذارد .از این­رو، این پژوهش برای استحصال و اندازه­گیری ماده سالیسیلیک اسید در بید مجنون، بید سفید و بید بز و تاثیر آن به ­همراه باکتری B. thuringiensis روی آفت جوانه­خوار بلوط انجام شد.مواد و روش: پوست بید مجنون، بید سفید و بید بز در فصل بهار و تابستان جمع­آوری، خشک و پودر شد؛ عصاره­گیری نمونه­ها توسط دستگاه سوکسله و خالص­سازی عصاره توسط دستگاه روتاری انجام شد. استخراج اسید سالیسیلیک طبق استاندارد TAPPI، با استفاده از حلال اتانول انجام شد. سپس مقادیر کشنده 50 درصد (LC50) باکتری B. thuringiensis که در آزمایشات زیست­سنجی به­دست آمده را با غلظت­های یک، سه، پنج، هفت و نه درصد اسید سالیسیلیک گونه­های بید ترکیب و روی لارو­های سن سه و چهار T. viridana جمع­آوری شده از جنگل­های پردانان پیرانشهر کار رفت. در این آزمایش بعد از 48 ساعت حشرات تیمارشده با نزدیک کردن سوزن داغ به پاها و شاخک­هایشان اگر حرکتی مشاهده نمی­شد، مرده تلقی شدند. در این پژوهش برای هر تیمار سه تکرار درنظر گرفته شد. یافته­ها: نتایج نشان داد که کل مواد استخراجی پوست درختان بید ­مجنون، بید ­سفید و بید ­بز به­ترتیب 55/23، 25/36 و75/20 درصد وزن پوست آنها است. مقدار سالیسیلیک اسید در مواد استخراجی پوست بید مجنون، بید سفید و بید بز به ترتیب 2۰/15، 1۰/20 و 7۰/14 به­دست آمد. مقدار کشندگی (LC50) باکتری B. thuringiensis روی لاروهای سن سوم و چهارم جوانه­خوار بلوط 48 ساعت بعد از تیمار به­ترتیب 77/659 و 45/742 ppm بود. درصد مرگ و میر لارو­های سن سه و چهار جوانه­خوار بلوط در اختلاط با یک، سه، پنج، هفت و نه درصد اسید سالسیلیک مستخرج از گونه بید مجنون، بید سفید و بید بز همراه با LC50 باکتری دارای اختلاف معنی­داری بودند. درصد­های بالای اسید سالیسیلیک سبب افزایش مرگ و میر لارو سن سوم جوانه­خوار در هر سه گونه بید شد. نتایج اختلاط اسید سالیسیلیک استخراجی با غلظتLC50  باکتری B. thuringiensis در تمام غلظت­ها روی لاروهای سن سوم نشان داد ترکیب اسید سالیسیلیک مستخرج از بید سفید با باکتری B. thuringiensis دارای بیشترین مقدار کشندگی نسبت به دو تیمار دیگر بود و در لاروهای سن چهارم اختلاط اسید سالیسیلیک مستخرج از بید سفید با غلظت LC50 باکتری در سه غلظت پنج، هفت و نه درصد از دو تیمار دیگر بیشتر بود.نتیجه­گیری کلی: نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که باکتری B. thuringiensis اثر حشره­کشی روی لاروهای پروانه T. viridana دارد و در اختلاط با اسید سالیسیلیک استخراج­شده از سه گونه بید مجنون، بید سفید و بید بز اثرات کنترل­کننده بهتری در مرگ و میر این آفت دارا است که بهترین اثر بخشی آن در اسید سالیسیلیک مستخرج از بید سفید مشاهده شد. با توجه به نتایج حاصل از این بررسی می­توان از پوست گونه­های مختلف بید به­ویژه بید سفید در استخراج اسید سالیسیلیک استفاده و آن را در ترکیب با باکتری B. thuringiensis در مدیریت این آفت مهم جنگلی به­کار برد.