نقش آینده‌پژوهی در سیاست خارجی ایران

نویسندگان

1 دانشیار سیاستگذاری انرژی در دانشگاه صنعتی شریف و معاون آموزش و پرورش وزارت امور خارجه ایران

doi
چکیده

این مقاله در ابتدا به مفاهیم مطرح در علم آینده‌پژوهی مانند تعریف، درجه احتمال، حافظه‌های آینده می‌پردازد. آنگاه به آینده‌نگری در عرصه سیاست خارجی پرداخته، سپس از روش‌ها و مدل‌های گوناگون در این بخش سخن می‌گوید. مبحث سیاست خارجی ایران و آینده سیاست خارجی نیازمند طراحی استراتژی‌های منطبق با سند چشم‌انداز است. جهانی‌سازی، اهمیت روابط خارجی را در میان استراتژی‌های متخذه توسط حکومت‌ها افزایش داده است. سازگاری و یا عدم سازگاری اهداف سیاست خارجی با فضای حاکم بر صحنه محیط بین‌المللی ضرورتاً از اهداف تعارضی ناشی نمی‌شود. گاه ممکن است که دیپلماسی ضعیف، محافظه‌کار و بدبینانه تصمیم‌گیران و یا مجریان موجب شود تا بسیاری از اهداف همگون و حتی غیر متعارض بازیگران در صحنه محیطی به اجرا در نیاید. سند چشم‌انداز ۲۰ ساله می‌تواند یک راهنمای واقعی برای برنامه‌های آینده باشد. اگر سیاست خارجی کشور با توجه به نقاط قوت ایران و فرصت‌های در پیش رو برنامه‌ریزی نماید، به صورت طبیعی ایران می‌تواند مهم‌ترین عامل در توسعه کشورهای همسایه به خصوص ترکمنستان، تاجیکستان، ارمنستان، آذربایحان، افغانستان و عراق باشد. همگرایی مابین ایران و کشورهای آسیایی در چهارچوب توافقاتی مانند سازمان امنیت شانگهای، اکو و سازمان همکاری و امنیت در آسیا مبین این حقیقت است که این یک بازی برد - برد است. تحریم همه‌جانبه ایران توسط آمریکا و اروپا، آینده عراق، موضوع جنگ داخلی و تجزیه احتمالی، حضور نیروهای خارجی و تجهیزات پیچیده نظامی و ارتباطی آمریکاییان در خلیج فارس و همه کشوهای عربی همسایه ایران، تلاش آمریکا برای ایجاد یک بلوک جدید متشکل از اعراب و اسرائیل در برابر خطر نفوذ ایران در خاورمیانه، تشدید اختلافات مابین شیعیان و اهل سنت و ازدیاد فشار به کشورهای تولیدکننده نفت برای افزایش تولید و کاهش قیمت نفت همه و همه از چالش‌های اصلی فراروی تصمیم‌گیران در عرصه سیاست خارجی است.