تغییرات فصلی خواص فیزیکی در طول آب‌های ایرانی خلیج فارس

نویسندگان

1 گروه علوم غیرزیستی جوی و اقیانوسی، دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 گروه علوم غیر زیستی جوی و اقیانوسی، دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

3 پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تهران، ایران

doi
10.30467/nivar.2025.496197.1316
چکیده

حوضه آبی خلیج‌فارس به عنوان حوضه‌ای نیم بسته با تبادل آب اندک است و یکی از شورترین آب‌های جهان در این حوضه شکل می‌گیرد. در این مطالعه دما، شوری و چگالی مربوط به مقطع طول خلیج‌فارس در آب‌های ایرانی مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور، جمعا ۳۹ ایستگاه از داده‌های میدانی اندازه‌گیری شده‌ی‌ CTD کاوشگر خلیج‌فارس در بهار 1398 (14 ایستگاه، می ۲۰١۹)، تابستان 1400 (12 ایستگاه، سپتامبر ۲۰۲١) و زمستان 1400 (13 ایستگاه، ژانویه۲۰۲۲) در سه مقطع طولی مشابه به منظور تحلیل دما، شوری و چگالی استفاده شد. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار اقیانوسی (Ocean Data View)ODV استفاده شد. نتایج میانگین دما نشان می‌دهد که تابستان (C° ۶۴/۲۹) گرمتر و زمستان (C° ۷۳/۲۲) و بهار (C° ۶۲/۲۲) سردتر می‌باشد. میانگین چگالی پتانسیل نیز نشان می‌دهد که فصل بهار (kgm-3۶۷/۲۷) و زمستان (kgm-3۵۸/۲۷) چگال‌تر از فصل تابستان (kgm-3۳۹/۲۵) به دلیل افزایش دمای موجود در فصل تابستان است. میانگین شوری در فصل سرد (زمستان، psu۷١/۳۹) و گرم (تابستان، psu۸١/۳۹) حدود psu١٠/٠ اختلاف فصلی دارد. بیشینه شوری به ترتیب مربوط به تابستان، بهار و زمستان (psu۳۸/۴۲، psu٨٤/٤١، psu٦١/٤١) است و کمینه شوری (psu۴۳/۲١) در بهار اتفاق می‌افتد. این میزان اختلاف بین بیشینه و کمینه (بیش از psu٢٠) برای شوری بسیار زیاد است و حکایت از تغییرات توده آب در آب‌های ایرانی خلیج‌فارس دارد. سه توده آب به خوبی در نمودارهای مقطع عرضی و نمودارهای دما-شوری در منطقه مشاهده شد. این توده‌های آب شامل توده آب خلیج‌فارس (PGW) در بخش عمقی، توده آب سطحی اقیانوس هند (IOSW) در بخش سطحی آب‌های ایرانی خلیج‌فارس و توده آب اروند (AW) رود تنها در شمال غربی خلیج‌فارس آن هم در فصل بهار بودند. در بهار AW، تغییرات شوری زیادی دارد و در زمستان به عنوان آب بسیار شور است. IOSW و PGW در هر سه فصل وجود دارد. با این تفاوت که PGW در زمستان آب گرمتری نسبت به IOSW می‌باشد. به علاوه، شوری بسیار زیادی در گودال خلیج فارس تشخیص داده شد که در توافق با سایر مطالعات مربوط به گودال خلیج فارس بود.