فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شرایط جوی از جمله عوامل کلیدی در وقوع سوانح هوایی به‌شمار می‌رود. این مطالعه با هدف تحلیل نقش پدیده‌های جوی در بروز سوانح هوایی ایران انجام شده است. برای این منظور، شش سانحه هوایی و یک حادثه جدی هوایی مرتبط با پدیده‌هایی مانند یخ‌زدگی، آذرخش، توفان تندری، محدودیت دید و بادهای عرضی مورد بررسی قرار گرفت. اطلاعات ایمنی پرواز از پایگاه ASN استخراج و با داده‌های بازتحلیل ERA5، گزارش‌های متار، تصاویر ماهواره‌ای و ثبت‌های آذرخش تلفیق شد. نتایج نشان داد که در سانحه‌ ناشی از یخ‌زدگی، دمای نزدیک به صفر، رطوبت بالا و عدم انجام عملیات ضدیخ‌پاشی منجر به آلودگی سطوح بال و افت عملکرد آیرودینامیکی شده است. در سانحه و حادثه جدی ناشی از آذرخش، شاخص CAPE×P مقادیر بسیار بالایی را نشان داد که با ثبت وقوع آذرخش و اختلال در سیستم‌های حیاتی پرواز همراه بوده است. در سانحه‌ ناشی از توفان تندری نیز، تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های ناپایداری، حضور ابرهای CB، تگرگ و آشفتگی شدید جوی را تأیید کردند. سوانح ناشی از کاهش دید نیز نشان داد که دید کمتر از ۱۰۰۰ متر در کنار ابرهای کم‌ارتفاع، موجب کاهش توان تصمیم‌گیری خلبان در مراحل نهایی فرود شده است. همچنین، در سانحه مرتبط با باد عرضی، وجود باد موافق فراتر از حد مجاز و چینش عمودی باد از سطح تا ارتفاع ۱۰۰ متر، عاملی مؤثر در از دست رفتن کنترل در لحظه‌ تماس با باند بوده است. این تحلیل چندمنبعی و تلفیقی، برای نخستین‌بار در ایران، به‌صورت نظام‌مند به بررسی ترکیبی سوانح هوایی با اطلاعات ایمنی پرواز، بازتحلیل ERA5 و سایر داده‌های هواشناسی پرداخته و به شناسایی شکاف‌های عملیاتی در مدیریت مخاطرات جوی منتهی به سانحه کمک کرده است. نتایج این پژوهش ضمن ارائه شواهد کمّی از قابل‌پیش‌بینی بودن برخی سوانح، بر ضرورت ارتقاء زیرساخت‌های هواشناسی هوانوردی، به‌کارگیری فناوری‌های هشدار سریع، آموزش هدفمند خدمه پروازی و بازبینی دستورالعمل‌های عملیاتی در فرودگاه‌های کشور تأکید می‌کند.