تحلیل همدیدی نقش تغییرات الگوهای بارشی در غرب و جنوبغرب ایران
نویسندگان
1 استادیار گروه محیط زیست، دانشگاه لرستان، دانشکده منابع طبیعی، خرم آباد، ایران.
2 استاد گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران
doi
10.30467/nivar.2025.516253.1331چکیده
تغییرات شدید دورههای بارشی ناشی از تغییرات الگوهای جهانی جو است. ایران و بهویژه منطقه جنوب و جنوبغرب آن، بهدلیل همجواری با مرکز پرفشار جنب حارهای، به شدت متأثر از تغییرات الگوهای بارشی است. مطالعه حاضر با هدف بررسی تغییرات بارشی در غرب و جنوبغرب ایران طی سالهای 1989 تا 2022 انجام گرفت. در این مطالعه، با استفاده از نقشههای ترکیبی باد تراز 850 هکتوپاسکال و ارتفاع ژئوپتانسیلی تراز 500 هکتوپاسکال به واکاوی الگوهای بارشی غرب و جنوبغرب کشور اقدام شد. اطلاعات نیز از طریق پایگاه دادههای جوی ECMWFو NCEP/NCAR تهیه شد و تجزیه و تحلیل دادهها بر اساس تحلیل خوشهای و به روش ادغام وارد بر روی فواصل اقلیدسی خوشهها صورت گرفت. نتایج نشان داد در سالهای اخیر جابجاییهای معنیدار و محسوسی در میانگین موقعیت پربند پرفشار جنب حاره و ناوه مدیترانه به سمت عرضهای بالا رخ داده است که سبب انتقال بادهای غربی به عرضهای جغرافیایی بالاتر شده است. این وضعیت منجر به جابهجایی مسیرهای ورود رطوبت به ایران میشود. فراوانی الگوهای بارشی در منطقهی غرب و جنوبغرب ایران حاکی از روند کاهشی در طی دوره مطالعه است. نتایج واکاوی تعداد رخدادها، صرفاً بیانگر درصد الگوی بارشی برای هر خوشه نمیباشد، بدین معنی که در برخی موارد تعداد رخدادهای بارشی ورودی به کشور زیاد است، ولی میانگین مقادیر بارش کم است. با توجه به جابهجایی عرضی تعداد سامانههای چرخشی ورودی به کشور در طی سالهای مورد مطالعه، روند کاهشی مشاهده میشود. بدین ترتیب جابهجایی الگوهای بارش به سمت عرضهای جغرافیایی بالاتر و کاهش در تعداد الگوهای بارشی عبوری از منطقه بر میزان بارش در غرب و جنوب غرب ایران اثرگذار است.
