رویکرد نوین در اصلاح و ارائه سیستم طبقه بندی اقلیمی ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2 نویسنده مسئول، استادآب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران
3 استاد، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران.
doi
10.30467/nivar.2024.472173.1303چکیده
طبقه بندی اقلیمی توصیفی از وضعیت آب وهوای منطقه بوده و بیشتر جنبه محاوره دارد. روش های طبقه بندی اقلیمی سنتی (چون کوپن، دمارتن، آمبرژه و ... ) بر عوامل محدودی چون بارش و دما تاکید زیادی دارند که در برخی موارد ناکارآمد هستند، از این روز به منظور دستیابی به چارچوب نظری تعیین اقلیم کشور برای برنامه ریزی صحیح علمی منطبق با واقعیتهای طبیعی و بومی مطالعات آب وهوائی کشور این پژوهش انجام گردید.در این مقاله برای ارائه سیستم طبقه بندی اقلیمی جدید و منطبق با اقلیم واقعی ایران، 325 ایستگاه سینوپتیک (همدیدی) سازمان هواشناسی کشور در 31 استان با دوره آماری (99-1370) مورد بررسی قرار گرفت. برای اصلاح روش های موجود و معرفی طبقه بندی جدید سازگار با شرایط اقلیمی کشور (بومی) با رعایت حدی فراسنج های آب و هوائی جهان تکنیکهای (جانشینسازی ، ترکیب، تعدیل کردن ، بزرگ سازی، حذف روشهای طبقه بندی اقلیمی ناسازگار و معکوسسازی بعضی روشهای طبقه بندی اقلیمی) مورد تحلیل قرار گرفت. با استناد به مقایسه عملکرد سیستمهای اقلیمی معتبر جهانی، 6 شاخص اصلاحی (موقعیت مکانی، دمائی، بارندگی، خشکی، تابش و آسایش حرارتی) پس از معرفی قابلیت ونحوه عملکرد، جهت پیاده سازی یک روش طبقه بندی اقلیمی برای ایران تبیین گردید. یافته و دستاوردهای این پژوهش با نوآوری تعیین اقلیم برای نمونه برای ایستگاه هواشناسی مهرآباد تهران طی دوره آماری 30 ساله، به شرح کلی ذیل میباشد: تهران با غالبیت آب و هوای سالیانه، خشک با توزیع بارش در دوره سرد سال و دارای اقلیم سالیانه نیمه گرمسیری با دامنه تغییرات دمای کم با تابستان گرم و زمستان سرد میباشد.ریز اطلاعات اقلیمی این شهر براساس تفکیک شاخصهای مذکور نتایج ذیل میباشد: از نظر موقعیت مکانی: تهران با شاخص بیوکلیمای جهانی، قاره ای و با مرز بیوکلیمای منطقه ای، در خشکی و فلات نیمه مرتفع قرار دارد. از نظر دمائی: این شهر دارای اقلیم سالیانه نیمه گرمسیری، با تابستان گرم و زمستان نیمه سرد، از نظر بارشی: حدود یک چهارم بارش جهانی (بارش جهان بطور متوسط 850 میلیمتر) دارای توزیع بارش در دوره سرد سال با بی نظمی بارش سالیانه زیاد، از نظر خشکی: شهر تهران با غالبیت آب و هوای سالیانه خشک با تعداد 9 ماه خشک و 3 ماه مرطوب، از نظر تابشی: دارای میزان تابش متوسط با بیشترین ساعات آفتابی در ماه مرداد (با 11.2 ساعت) و کمترین ساعات آفتابی در ماه بهمن (بطور میانگین با 5.7 ساعت) و از نظر آسایش حرارتی: نیاز به سرمایش و گرمایش به ترتیب با 1033 و 1440 درجه روز در سال میباشد