دکوراسیون و تزئینات داخلی منازل و نقش آن در بازتاب تمایزات اجتماعی ایران در عصر قاجار

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد شوشتر، ایران

doi
10.22034/jiiph.2025.67974.2586
چکیده

دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه­ها در ایران عصر قاجار موردتوجه بسیاری از ایرانیان قرار داشته و آنان کوشش می­کردند تا به‌صورت آگاهانه تمایزات اجتماعی خود را از طریق همین امر منعکس نمایند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره­گیری از منابع و متون تاریخی و کاربست نظریۀ «تمایز اجتماعی» بوردیو مبتنی بر تفاوت در سلیقۀ اقشار فرادست و فرودست، در پی آن است تا برای این سؤالات پاسخ مناسب و درخوری بیابد: دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه­ها در ایران عصر قاجار، چه نقشی در بازتاب تمایزات میان طبقات اجتماعی داشته است؟ نوع نگرش اعیان و اشراف به این مسئله چگونه بوده است؟ اقشار فرودست یا تودۀ مردم چگونه به مسئلۀ دکوراسیون داخلی خانه­ها می­نگریستند؟ فرض پژوهش این است درحالی‌که اقشار فرادست و اشراف در دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه­ها به‌دنبال نشان دادن تشخّص، و سلیقه یا ذائقۀ هنردوستی و زیباپسندی خود بودند، اقشار فرودست و محروم جامعه در امر دکوراسیون و تزئیناتِ داخلی، به‌دنبال رفع نیازهای اساسی و اولیۀ خود بودند. یافته­های پژوهش نشان می­دهد اقشار فرادست در امر دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه­های خود، چون در پی نشان دادن تشخّص و تمایز خود بوده­اند، درنتیجه دقت و توجه بسیاری به تزئینات، تجملات و ابعاد زیباشناختی درون خانه­ها داشته­اند، درحالی‌که اقشار فرودست همین امر را بیشتر براساس سلیقۀ ضرورت­پسند و نگرشی مبتنی بر رفع نیازهای اساسی خود می­دیدند و بنابراین عناصری همچون ارزانی قیمت، سادگی و عدم تجمل، و دوام یا طول عمر مصرف، در دکوراسیون و تزئینات منازل، بیشتر مدنظر آن‌ها بوده است