ضرورت‌های استخدام فرانسیس آدولف پرنی در نظام قضایی ایران پس از مشروطه (1926-1911م./13۲۹-13۴۴ق.)

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، ایران

3 دانشجوی دکتری تاریخ دوره ایران اسلامی، دانشگاه شیراز، ایران

doi
10.22034/jiiph.2025.66198.2564
چکیده

با درخواست میرزا حسن‌خان مشیرالدوله، وزیر عدلیه (1329ق.) و موافقت مجلس دوّم شورای ملّی (ذی‌الحجۀ 1329 تا ذی‌قعدۀ 1327ق.) فرانسیس آدولف پرنی، دادستان منطقۀ ردون بریتانی در فرانسه، به‌عنوان مستشار عدلیه به استخدام دولت ایران درآمد. این درخواست در راستای اجرای تصمیم دولت و مجلس جهت استخدام مستشاران‌ خارجی با هدف بازسازی تشکیلات دولتی پس از مشروطه بود. آدولف‌ پرنی از سال 1329ق. تا 15 سال بعد یعنی تا پایان حیات حاکمیت قاجار در سال 1304ش. گاهی فراتر از یک مشاور در ساختار عدلیۀ ایران مشغول به خدمت بود و اقدامات متعددی جهت تحوّل و بهسازی عدلیه در دو زمینۀ تشکیلاتی و حقوقی انجام داد. پژوهش پیشِ رو درصدد است تا به این سؤال پاسخ دهد که چه علل و یا ضرورت‌هایی موجب شد تا دولت و مجلس شورای ملّی موسیو پرنی را به‌عنوان مستشار عدلیه استخدام‌کنند؟ یافته‌های پژوهش ما نشان می‌دهد که ضرورت تشکیل عدلیه‌ای صحیح و کارامد متشکل از قوانین تشکیلاتی و موضوعۀ معتبر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مطالبات مشروطه‌خواهان و نیز فراهم‌ کردن امکانات لازم جهت اعتماد دیگر کشورها نسبت به نحوۀ عملکرد محاکم قضایی با هدف لغو کاپیتولاسیون ازجمله ضرورت‌های استخدام پرنی بوده‌است. خصوصاً اینکه تجربۀ کشورهای غربی به‌خصوص فرانسه در این رابطه، مبنا و الگو قرار گرفته ‌شد. با توجه به ماهیّت موضوع، روش تحقیق در این پژوهش تاریخی و با استفاده از شیوه توصیفی-تحلیلی صورت ‌گرفته و اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده‌است.