بررسی ترجمۀ انگلیسی تاریخ جهانگشای جوینی براساس ترجمۀ اصطلاحات دیوانی
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور تهران، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22034/jiiph.2026.67904.2585چکیده
در کنار اهمیت تاریخ جهانگشای جوینی در شناخت دورۀ مغول و تأثیر آن در متون پس از خود، میتوان گفت ترجمۀ انگلیسی این کتاب در جهان ایرانشناسی و مغولشناسی نقش مهمی در شناخت پژوهشگران غیرایرانی و آشنا به زبان انگلیسی از این دوره داشته و پژوهشهای ایشان متأثر از شیوۀ ترجمۀ محتوای این اثر بوده و یا ملاکی برای ادامۀ پژوهشها در این زمینه به شمار میآمدهاست. بخش مهمی از دشواریهای این کتاب و لاجرم ترجمۀ انگلیسی آن، مربوط به ترجمۀ واژگان اداری دورۀ حکمرانی مغولهاست، زیرا دگرگونیهای پیشآمده در حوزۀ دستگاه حکمرانی، همواره محققان حوزۀ دیوانسالاری را با چالش بزرگی رویاروی کرده که بهتبع آن، مترجم اثر نیز دچار چالش بیشتری خواهد شد. لذا پرسش این پژوهش آن است که در ترجمۀ بویل، چه شیوهای برای بازگردانی واژگان اداری در پیشگرفته شدهاست؟ این پژوهش نشان میدهد که مترجم سه شیوه را در مواجهه با واژگان دشوار اداری در پیش گرفته که میتوان آن را «معادلسازی تاریخی»، «ترجمۀ توصیفی» و سرانجام «ترانویسی» نام نهاد و دستهبندی کرد. وی اگرچه بخش بیشتر این واژگان را با معادلهای تاریخی واژگان به انگلیسی ترجمه کرده اما بهدلیل محدودیتهای زبانی، از دو شیوه ترجمۀ توصیفی در قالب عبارت و نیز نویسهگردانی و توضیح آن در پانوشت نیز بهره بردهاست. سرانجام این پژوهش نشان میدهد که بهغیراز چند مورد معدود، وی در بیشتر موارد، درک درستی از واژگان اداری داشته و ترجمۀ راهگشایی عرضه داشتهاست.