بررسی ترجمۀ انگلیسی تاریخ جهانگشای جوینی براساس ترجمۀ اصطلاحات دیوانی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور تهران، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22034/jiiph.2026.67904.2585
چکیده

در کنار اهمیت تاریخ جهانگشای جوینی در شناخت دورۀ مغول و تأثیر آن در متون پس از خود، می‎توان گفت ترجمۀ انگلیسی این کتاب در جهان ایران‎شناسی و مغول‌شناسی نقش مهمی در شناخت پژوهشگران غیرایرانی و آشنا به زبان انگلیسی از این دوره داشته و پژوهش‎های ایشان متأثر از شیوۀ ترجمۀ محتوای این اثر بوده و یا ملاکی برای ادامۀ پژوهش‎ها در این زمینه به شمار می‎آمده‌است. بخش مهمی از دشواری‎های این کتاب و لاجرم ترجمۀ انگلیسی آن، مربوط به ترجمۀ واژگان اداری دورۀ حکمرانی مغول‌هاست، زیرا دگرگونی‎های پیش‎آمده در حوزۀ دستگاه حکمرانی، همواره محققان حوزۀ دیوان‌سالاری را با چالش بزرگی رویاروی کرده که به‎تبع آن، مترجم اثر نیز دچار چالش بیشتری خواهد شد. لذا پرسش این پژوهش آن است که در ترجمۀ بویل، چه شیوه‎ای برای بازگردانی واژگان اداری در پیش‎گرفته شده‌است؟ این پژوهش نشان می‎دهد که مترجم سه شیوه را در مواجهه با واژگان دشوار اداری در پیش ‎گرفته که می‎توان آن را «معادل‎سازی تاریخی»، «ترجمۀ توصیفی» و سرانجام «ترانویسی» نام نهاد و دسته‎بندی کرد. وی اگرچه بخش بیشتر این واژگان را با معادل‎های تاریخی واژگان به انگلیسی ترجمه کرده اما به‌دلیل محدودیت‎های زبانی، از دو شیوه ترجمۀ توصیفی در قالب عبارت و نیز نویسه‎گردانی و توضیح آن در پانوشت نیز بهره برده‌است. سرانجام این پژوهش نشان می‎دهد که به‎غیراز چند مورد معدود، وی در بیشتر موارد، درک درستی از واژگان اداری داشته و ترجمۀ راهگشایی عرضه داشته‌است.