تحلیل نقش تغییر کاربری اراضی بر سیلخیزی حوضه آبریز قلعه شاهرخ
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد آب و هواشناسی، دانتشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانشیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.30467/nivar.2024.425861.1273چکیده
عدم مدیریت صحیح منابع آب وخاک، رقابت و افزایش تقاضا در استفاده از منابع آب وخاک، رشد جمعیت و تغییرات اقلیمی باعث شده است که مسائل مرتبط با تغییر کاربریها و منابع آب، به عنوان یکی از چالشهای بشر در دهه اخیر تبدیل شود. تغییر کاربری اراضی بر ذخیره آب موجود در حوضه ها اثر داشته و از جمله عوامل اصلی تاثیرگذار بر چرخه هیدرولوژی به شمار میرود. در این پژوهش سعی شده است تأثیر تغییر کاربری اراضی بر روی سیلخیزی حوضه آبریز قلعه شاهرخ به عنوان یکی از زیر حوضههای سد زاینده رود با مساحت 1504 کیلومتر مربع در بازه زمانی 1999 تا 2019 به وسیله تهیه نقشههای پوشش گیاهی و کاربری اراضی و تعیین مساحت هر کاربری و در نهایت به وسیله معادله سازمان حفاظت خاک آمریکا مورد ارزیابی قرارگیرد. به منظور ارزیابی تغییرات و تهیه نقشههای کاربری اراضی و پوشش گیاهی منطقه از تصاویر ماهواره لندست برای چهار سال 1999، 2005، 2013 و 2019 استفاده شد. این تصاویر مورد پردازش قرار گرفت و برای بررسی تغییرات پوششگیاهی منطقه از شاخص NDVI و برای طبقهبندی تصاویر و تهیه نقشههای تغییر کاربری اراضی، از طبقهبندی حداکثر احتمال استفاده شد و طبقهبندی از دقت قابل قبولی برخوردار بود. نتایج نشان داد در فاصله سالهای 1999 تا 2019 از تراکم پوشش گیاهی منطقه کاسته شده و روندی کاهشی داشته است. همچنین مساحت کاربریهای مناطق مسکونی و جادهای و زمین بایر افزایش یافته و مساحت کاربریهای باغات و مزارع و آب کاهش یافته است. جهت بررسی تاثیر تغییر کاربری بر روی سیلاب منطقه از معادله سازمان حفاظت خاک امریکا استفاده شد. با استفاده از مقدارمتوسط CN برای کاربریهای مختلف و بر اساس مساحت کاربریها، مقدار CN میانگین و ضریب نگهداشت سطحی(S) برای سالهای مختلف بدست آمد. بر اساس جدول 4 ابتدا مقدار بارش برای همه سالها یکسان در نظر گفته شد(30 اینچ) و مشاهده گردید که تغییرات ارتفاع رواناب بسیار ناچیز و همه نزدیک 4/23 اینچ میباشد که علت آن تغییرات جزئی در کاربری در سالهای مختلف میباشد اما با قرار دادن بارش سالانه واقعی در معادله، تغییرات سیلاب بسیار محسوس بود به طوری که ارتفاع رواناب بین 24 تا 69 اینچ در سالهای مختلف متغیر میباشد یعنی بارندگی بیشترین نقش را بر سیلاب در حوضه دارد و تاثیر تغییر کاربریها در این منطقه و در بازه زمانی 1999 تا 2019 بسیار کم میباشد.
