بررسی و مقایسۀ معراج نامۀ مخزن الاسرار و مظهرالاسرار از منظر بلاغی، زبانی و محتوایی
نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران
doi
10.22126/ltip.2023.9347.1170چکیده
در این پژوهش معراجنامۀ پیامبر(ص) در مخزنالاسرار نظامی و مظهرالاسرار عبدیبیگ بررسی و مقایسه شده است. با توجه به تقلید و اقتباس عبدیبیگ از نظامی از طریق این مقایسه به دقایق کلام دو شاعر و هنر توصیف گری و مضمونآفرینی آن دو و نیز ظرایف و زیباییهای سخن آنها بهتر میتوان پی برد. بنابراین هر دو اثر از منظر ساختار مضمونی و درونمایه، عناصر بلاغی و آفرینشهای زبانی مقایسه و تحلیل شدهاند. این پژوهش نشان میدهد که از نظر مضمون و درونمایه، مظهرالاسرار تحت تأثیر شیوۀ کلام نظامی در مخزنالاسرار است؛ از نظر بلاغی بسامد استعارههای نظامی بیشتر است و در مقابل بسامد تشبیهات عبدیبیگ نیز از نظامی بیشتر است، این مطلب نشانگر استعارهگرابودن نظامی در مقایسه با عبدیبیگ است. از نظر آفرینشهای زبانی و ترکیبسازی نظامی بسیار نوآورانهتر از عبدیبیگ عمل کرده و حدود 35 ترکیب و عبارت نو آورده و این امر در مظهرالاسرار فقط 13 مورد است. دلیل این تفاوت به سبک دو شاعر برمی گردد، نظامی اغلب از نظر آفرینشهای زبانی و تصویرگری از مقلدانش نوآورتر و مبدعتر است. پژوهش حاضر به شیوه توصیفیـتحلیلی انجام شده و هدف، بررسی و مقایسۀ معراجنامۀ مظهرالاسرار با مخزنالاسرار در سطوح بلاغی، زبانی و محتوایی و مشخصکردن میزان تقلید و نوآوری عبدیبیگ است، همچنین تأثیرگذاری نظامی بر عبدیبیگ و جایگاه کلام و هنر این شاعر مقلد بهتر مشخص میشود.
