فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: رفتار محیط‏زیستی افراد تحت تاثیر عوامل انسانی و محیطی متفاوتی قرار دارد و از این­رو در بین افراد و محیط­های مختلف، متفاوت است. درک این رفتار، نیاز به بررسی دقیق و نزدیک موقعیت‏های فردی و اجتماعی دارد. با توجه به نقش و اهمیت جنگل‏های شهری در حفاظت از محیط‏زیست، رفتار محیط‏زیستی بازدیدکنندگان جنگل‏های شهری در این خصوص موضوع برجسته‏ و دارای اهمیتی است که می­تواند سبب مدیریت موثر این منابع شهری شود. بررسی نگرش و رفتار بازدیدکنندگان جنگل­های شهری برای مشارکت در مدیریت این مولفه سبز شهری، گامی مهم در مدیریت حفاظتی و تدوین برنامه­های مشارکتی است. از این­رو، این پژوهش قصد دارد با بررسی تعیین کننده‏های رفتار محیطزیستی بازدیدکنندگان جنگل‏های شهری سهمی، در تبیین و پیش­بینی رفتار مشارکتی آنان در حفاظت از این جنگل‏ها داشته باشد.مواد و روش‏ها: این پژوهش در جنگل­های شهری شهر خرم­آباد واقع در استان لرستان انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل بازدیدکنندگان با سن بیش از  15 سال  پارک­های شهری خرم­آباد به­عنوان مهم­ترین بخش از جنگل­های شهری بود. بر اساس جدول کرجسی مورگان، حجم نمونه پژوهش 384 نفر محاسبه شد. برای دقت بیشتر، تعداد نمونه بالاتری برداشته شد که در نهایت 401 نفر به­عنوان تعداد نهایی نمونه­ها وارد محاسبات شدند. نمونه­ها به‏صورت تصادفی و از پارک­های مختلف سطح شهر انتخاب شدند. برای جمع­آوری داده­های پژوهش از پرسشنامه محقق ساخت استفاده شد. روایی پرسشنامه بر اساس آزمون روایی صوری (نظر اعضای هیات علمی دانشگاه و خبرگان در تخصص­های جنگلداری، ترویج و توسعه، شهرسازی و علوم اجتماعی) و نیز روایی همگرا مبتنی بر سنجش واریانس استخراج­شده ارزیابی و تایید شد. به‏علاوه، پایایی پرسشنامه بر اساس آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی ارزیابی شد. بر اساس نتایج بررسی، مشخص شد که متغیرهای مورد استفاده در پژوهش دارای پایایی مناسبی هستند. با توجه به اهداف پژوهش، برای تجزیه و تحلیل آماری داده‏ها از نرم‏افزار SPSS برای تحلیل کیفی داده­ها و برای بررسی روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته در قالب معادلات ساختاری و همچنین آزمون فرضیات پژوهش از نرم‏افزار Smart PLS استفاده شد.یافته‏ها: بر اساس نتایج به­دست­آمده از پژوهش، فرضیه یک پژوهش تأیید شد (t= 8.778, p-value= 0.000) که نشانگر اثر معنی­دار جهت­گیری افراد به سوی ارزش­های طرفدار زیست‎بوم بر جهان‏بینی بوم­شناسی آنها است. همچنین نتایج پژوهش نشان داد که ارزش‏های نوع‏دوستانه بازدیدکنندگان جنگل­های شهری خرم­آباد با جهان‏بینی بوم­شناسی آنان رابطه معنی‏داری (t= 3.129, p-value= 0.000) دارد (فرضیه دوم). بر اساس یافته­های به­دست­آمده از پژوهش، مشخص شده که ارزش‏های خودخواهانه بازدیدکنندگان جنگل­های شهری با جهان‏بینی بوم­شناسی آنان رابطه معنی‏داری (t= 1.829, p-value= 0.450) ندارد و از این رو فرضیه سوم پژوهش تایید نشد. بر اساس نتایج کسب­شده،  فرضیه چهارم مبتنی بر رابطه معنی‏دار جهان‏بینی بوم­شناسی بازدیدکنندگان با آگاهی آنها از پیامد تخریب جنگل‏های شهری (t=9.997, p-value=0.000)، و همچنین رابطه معنی‏دار آگاهی بازدیدکنندگان جنگل­های شهری از پیامدهای تخریب جنگل‏ها با حس مسئولیت‏پذیری آنان (t= 8.921 ,p-value= 0.000) (فرضیه پنجم تحقیق) مورد تایید قرار گرفت. فرضیه ششم پژوهش مبنی بر رابطه معنی‏دار حس مسئولیت‏پذیری بازدیدکنندگان با هنجارهای شخصی آنان (t= 21.926, p-value= 0.000) و فرضیه هفتم یا رابطه معنی‏دار هنجارهای شخصی بازدیدکنندگان با رفتار محیط‏زیستی آنان (t= 97.075, p-value= 0.000)  نیز تأیید شدند. درمجموع، متغیرهای مورد استفاده در پژوهش 4/80 درصد از واریانس رفتار حفاظتی بازدیدکنندگان از جنگل­های شهری شهر خرم­آباد را تبیین کردند.نتیجه‏گیری کلی: بررسی رفتار محیط‏زیستی شهروندان به­عنوان مهم­ترین مولفه مدیریت مشارکتی این منابع، می‌تواند گام اساسی و اولیه در حفاظت از جنگل‏های شهری باشد. بنابراین بررسی رفتار محیط‏زیستی شهروندان برای به حداقل رساندن تاثیر منفی فعالیت‏های انسانی بر محیط‎زیست و بهبود آن است و رفتارهای محیط‏زیستی به­عنوان یکی از عوامل موثر بر کیفیت محیط‏زیست و اثربخشی فعالیت‌های زیست‏محیطی، نه تنها در بهبود کیفیت محیط‎زیست اثر مثبت دارند بلکه سبب ایجاد زندگی سالم و مثبت برای افراد جامعه می‌شوند. برای حفظ جنگل‏های شهری، رویکردهای آموزشی مناسبی نیاز است که در جهت رو‏به رشد دانش، رفتار و نگرش زیست‏محیطی حرکت نمایند؛ در این راستا باید تلاش شود تا عوامل موثر بر گرایش شهروندان به حفظ جنگل‏های شهری شناسایی شوند؛ زیرا با شناخت این عوامل می‏توان به ارائه راه‏هایی برای تغییر رفتار مخرب و تشویق رفتارهای مثبت پرداخت.