ارزیابی کیفیت آب رودخانه تلوار با استفاده از نمودارهای هیدروشیمی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

2 استاد، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

3 دانشیار‌، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

doi
10.22059/ije.2026.408169.1899
چکیده

این پژوهش، کیفیت شیمیایی آب‌های سطحی در سه ایستگاه مهرآباد، چم‌‌شور ـ شادی‌آباد و چم‌‌شور ـ دلبران را با استفاده از نمودارهای Piper، Durov، Gibbs،Stiff ، USSL‌ و تحلیل یون‌های اصلی بررسی کرد. مقادیر هدایت الکتریکی (EC) بین ۲۲۵۲ تا ۴۰۴۵ میکروزیمنس بر سانتی‌متر، مواد جامد محلول (TDS) بین ۱۵۰۰ تا ۴۰۰۰ میلی‌گرم بر لیتر و نسبت جذب سدیم (SAR) بین 2/6 تا 14/8 اندازه‌گیری شد. نتایج نشان‌دهندۀ غلبۀ کاتیون‌های سدیم و پتاسیم و آنیون‌های کلراید و سولفات بود، در حالی که کلسیم و بی‌کربنات تنها در برخی نقاط مشاهده شد. نمودارهای Durov و Gibbs تأیید کردند که فرایندهای تبخیر، تبادل یونی و انحلال کانی‌های تبخیری و کربناتی، عوامل اصلی کنترل ترکیب آب هستند و تحول از Ca–HCO₃ به Na–Cl/Na–SO₄‌ را موجب شدند. بر پایۀ شاخص‌های کشاورزی و نمودار ‌USSL، بیشتر نمونه‌ها در رده‌های شوری C3–C4 و سدیم S2–S3 قرار گرفتند که استفادۀ مستقیم از آن‌ها برای آبیاری را بدون مدیریت خاک محدود می‌کند. در مجموع، کیفیت آب در این حوضۀ نیمه‌خشک عمدتاً تحت تأثیر تبخیر، اختلاط با منابع شور و تبادل یونی است و مدیریت آن برای پیشگیری از شور و سدیمی‌ شدن خاک ضروری است.