وضعیت جریان و دبی تبادلی از میان‌گذر پل شهید کلانتری دریاچه ارومیه

نویسندگان

1 استادیار گروه مهندسی آب و محیط زیست، دانشکدۀ مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف

2 کارشناس پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 دانشیار رسوب‌شناسی کاربردی، پژوهشکدۀ حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

doi
10.22059/ije.2026.408497.1900
چکیده

عنوان پژوهش: دبی جریان تبادلی بین دو سوی پل شهید کلانتری موضوع‌ کلیدی در مدیریت دریاچۀ ارومیه به ‌شمار می‌رود که تا کنون به روش میدانی اندازه‌گیری نشده است. دستیابی به سرعت و دبی جریان بین شمال و جنوب دریاچۀ ارومیه هدف این پژوهش بود.مواد و روش: هیدروگرافی مقطع میان‌گذر با مقیاس 1:200 با استفاده از اشل‌ مدرج با دقت یک سانتی‌متر به‌انجام رسید. اندازه‌گیری سرعت و جهت جریان از میانۀ 17 دهانۀ پل شهیدکلانتری و در سه تراز 0/2، 0/5 و 0/8 عمق با استفاده از دستگاه BFM-001 مدل Valeport و در بهار 1404 برای ثبت جریان در شرایط پرآبی انجام شده است.نتایج: نتایج نشان داد مساحت نیم‌رخ عمقی 2383/44 مترمربع است. بیشینۀ سرعت جریان تبادلی در روزهای سوم و چهارم خردادماه به‌ترتیب 26 و 29 سانتی‌متر در ثانیه به ‌دست آمد. بیشینۀ دبی جریان تبادلی بین بخش‌های شمالی و جنوبی پل 691/2 مترمکعب در ثانیه و پتانسیل روزانه 59/7 میلیون مترمکعب است. جریان‌های غالب به ترتیب درصد وقوع از جنوب شرق (N165˚) و شمال‌غرب (N298˚) طی شبانه‌روز و یا پاره‌ای از ساعت‌ها پس از تغییر وزش باد به‌ صورت چرخشی مشاهده شد. به‌علاوه، متوسط سرعت جریان‌ها در سطح جنوب و شمال پل 24/8 و 22 سانتی‌متر در ثانیه به ‌دست آمده است.نتیجه‌گیری: این پژوهش تأکید دارد که وزش باد نسبت به تغییرات چگالی و دما، مهم‌ترین نیروی پیشران جریان تبادلی در مدت داده‌برداری در این مطالعه به ‌شمار می‌رود.  احداث میان‌گذر شهید کلانتری با افزایش طول خط ساحل باعث کاهش سرعت جریان در کرانه‌ها و افزایش تبادل جریان از بازشدگی شده است.