فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهرستان سوادکوه به ‌دلیل شرایط کوهستانی، شیب‌های تند، بارش‌های شدید و تغییرات گستردۀ کاربری اراضی، از مناطق مستعد سیلاب در استان مازندران به ‌شمار می‌رود. گسترش سکونتگاه‌ها، کشاورزی فشرده و کاهش پوشش گیاهی در سال‌های اخیر موجب افزایش رواناب سطحی و تشدید خطر سیلاب شده است. این پژوهش با هدف تحلیل رفتار هیدرولوژیکی حوضۀ آبریز سوادکوه، شبیه‌سازی جریان سیلاب و پهنه‌بندی خطر سیلاب با استفاده از مدل‌های هیدرولوژیکی و هیدرولیکی انجام شد. ابتدا داده‌های توپوگرافی، کاربری اراضی، گروه‌های هیدرولوژیکی خاک و اطلاعات بارندگی گردآوری و پردازش شد. سپس، با بهره‌گیری از مدل WMS و روش SCS، پارامترهایی نظیر شمارۀ منحنی رواناب (CN)، ظرفیت نگهداشت رطوبتی، عمق و حجم رواناب و هیدروگراف سیلاب محاسبه شد. در ادامه، شبیه‌سازی هیدرولیکی جریان با استفاده از مدل HEC-RAS و بر اساس 21 مقطع عرضی رودخانه انجام شده و نقشه‌های پهنه‌بندی سیلاب و عمق جریان استخراج شد. نتایج نشان داد توپوگرافی، نفوذپذیری خاک، نوع کاربری اراضی و شدت بارش مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تولید رواناب و افزایش خطر سیلاب هستند. میانگین CN حوضه حدود 78/3 برآورد شد که بیانگر پتانسیل نسبتاً بالای تولید رواناب است. همچنین، مناطق دارای خاک‌های گروه C و D، کاربری‌های کشاورزی متراکم، نواحی مسکونی و دامنه‌های پرشیب بیشترین حجم رواناب و عمق سیلاب را داشتند. تحلیل هیدروگراف نیز نشان‌دهندۀ پاسخ سریع حوضه، زمان تمرکز کوتاه و دبی اوج بالا و در نتیجه، افزایش احتمال سیلاب‌های ناگهانی بود. نتایج پهنه‌بندی، انطباق مناطق پرخطر با سیلاب‌های رخ‌دادۀ گذشته را تأیید کرد. در پایان، حفاظت پوشش گیاهی، کنترل توسعه در سیلاب‌دشت‌ها، اصلاح مدیریت کاربری اراضی و اجرای اقدامات آبخیزداری به‌ عنوان راهکارهای مؤثر کاهش خطر سیلاب پیشنهاد شد.