اثرات افزودن اصلاح‌کننده‌های خاک ورتیسول و روغن روان کننده امولسیون شده بر تنفس خاک و ضخامت پوسته زیستی خاک در خاک شنی تحت تیمارهای مختلف بارندگی و رطوبت

نویسندگان

1 گروه علوم خاک و منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بصره، عراق.

2 گروه علوم خاک و منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بصره، عراق

3 گروه علوم خاک و منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بصره، عراق

doi
10.22103/jab.2026.27141.1892
چکیده

هدف: هدف از این مطالعه بررسی اثر افزودن اصلاح‌کننده‌های طبیعی و صنعتی خاک بر فعالیت میکروارگانیسم‌ها و ضخامت پوسته زیستی خاک بود.مواد و روش‌ها: در آزمایش مزرعه‌ای، بخشی از سطح خاک تا عمق ۱۵ سانتی‌متر برش داده شد. اندازه‌گیری‌ها در میانه و پایان آزمایش انجام شد. این آزمایش شامل دو عامل بود. عامل اول، نوع اصلاح‌کننده در هفت تیمار مختلف و عامل دوم، رطوبت ناشی از بارندگی در چهار تیمار بود.نتایج: تیمارهای اصلاح‌کننده خاک به طور معنی‌داری موجب افزایش تنفس خاک نسبت به شاهد شدند. تیمار روغن روان‌کننده (O3) و تیمار خاک ورتیسول (C3) بیشترین میزان آزادسازی CO₂ را نشان دادند که به ترتیب برابر با 13/29 و 03/27 میلی‌گرم CO₂ به ازای هر کیلوگرم خاک بود. در میان تیمارهای رطوبتی، تیمار R1 بیشترین میزان تنفس (24/26 میلی‌گرم CO₂ به ازای هر کیلوگرم خاک) را نشان داد، در حالی که کمترین مقدار در 79/19 میلی‌گرم CO₂ به ازای هر کیلوگرم خاک مشاهده شد. اصلاح‌کننده‌های خاک همچنین موجب افزایش معنی‌دار ضخامت پوسته زیستی نسبت به گروه شاهد (C0) شدند. در میان آن‌ها، تیمار O3 بیشترین ضخامت پوسته را در میانه و پایان آزمایش به ترتیب 66/4 و 81/4 سانتی‌متر نشان داد. پس از آن، تیمار C3 بیشترین ضخامت (15/3 و 24/3 سانتی‌متر) را ثبت کرد. همچنین کمترین مقادیر مربوط به تیمار شاهد (C0) بود که به ترتیب 36/1 و 40/1 سانتی‌متر ثبت شد. بیشترین مقدار ضخامت پوسته زیستی در میان تیمارهای رطوبتی مربوط به R1 بود که تفاوت معنی‌داری با تیمارهای R2، R3 و R4 داشت.نتیجه‌گیری: استفاده از اصلاح‌کننده‌های خاک، به‌ویژه روغن روان‌کننده و ورتیسول، موجب افزایش قابل توجه فعالیت میکروبی و توسعه پوسته زیستی خاک شد. علاوه بر این، افزایش رطوبت موجب بهبود تنفس خاک و تشکیل پوسته گردید. نتایج این مطالعه نشان داد که اصلاح خاک و مدیریت رطوبت نقش مهمی در بهبود ویژگی‌های زیستی خاک دارند و باید مورد توجه قرار گیرند.