فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: ریحان (Ocimum basilicum L.) یک گیاه یک‌ساله رایج است که در مناطق مختلف جهان کشت می‌شود. تنش آبی یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیطی است که رشد و توسعه گیاهان، از جمله ریحان، را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هدف این مطالعه بررسی اثر آب‌لیمو در کاهش اثرات زیان‌بار تنش آبی بر گیاه ریحان بود. مواد و روش‌ها: این مطالعه در فصل پاییز سال ۲۰۲۵ در یک نهالستان خصوصی در نجف، عراق انجام شد. بذرها در تاریخ 27/10/2025 در ظروف پلاستیکی و در قالب آزمایش فاکتوریل با دو عامل کشت شدند. عامل اول تنش آبی بود که شامل آبیاری گیاهان (یک، دو و سه بار در هفته) بود. عامل دوم غلظت‌های مختلف آب‌لیمو در چهار سطح (0، 2، 4 و 6 میلی‌لیتر در لیتر) بود. صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک اندازه‌گیری شدند. همچنین محتوای نسبی آب، مقدار کلروفیل، پرولین و آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی، غلظت پرولین، فعالیت آنزیم پراکسیداز، فعالیت آنزیم کاتالاز، اسید آسکوربیک، محتوای کل فنول‌ها (TPC) و فلاونوئیدها اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Genstat 2012 و بر اساس روش آنالیز واریانس (ANOVA) تجزیه و تحلیل شدند.نتایج: نتایج نشان داد که کاهش دفعات آبیاری تأثیر منفی بر شاخص‌های رشد ریحان مانند ارتفاع گیاه، قطر ساقه، سطح برگ و برخی ویژگی‌های فیزیولوژیک مانند محتوای نسبی آب، کلروفیل و وزن تر اندام هوایی داشت. در مقابل، محتوای پرولین و آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی و غیرآنزیمی در برگ‌ها افزایش یافت. همچنین، نتایج نشان داد که غلظت‌های مختلف آب‌لیمو به عنوان یک محرک زیستی باعث بهبود شاخص‌های رشد، افزایش آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی و غیرآنزیمی و کاهش اثرات منفی تنش آبی شد.نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که تنش آبی می‌تواند رشد رویشی ریحان را کاهش دهد، اما موجب افزایش ترکیبات دفاعی (پرولین، آنزیم‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها) می‌شود. آبیاری سه بار در هفته بهترین عملکرد رشد را نشان داد، در حالی که کاهش آبیاری پاسخ‌های تنشی را افزایش داد. محلول‌پاشی آب‌لیمو، به‌ویژه در غلظت‌های 2 تا 6 میلی‌لیتر در لیتر، باعث بهبود رشد، ویژگی‌های فیزیولوژیک و افزایش تحمل به تنش شد. در مجموع، استفاده از آب‌لیمو می‌تواند راهکاری مؤثر برای کاهش اثرات منفی تنش آبی در گیاه ریحان باشد.