تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن بر شیوههای کشاورزی برای امنیت غذایی آینده
نویسندگان
1 استاد، ISME، دانشگاه مهارتمحور ATLAS SkillTech، بمبئی، هند.
2 گروه علوم، دانشگاه فناوری اطلاعات ماهاریشی، لکهنو، اوتار پرادش، هند.
3 مرکز پژوهش، تأثیر و دستاورد، دانشگاه چیتکارا، راجپورا 140417، پنجاب، هند.
4 گروه بیوتکنولوژی، مؤسسه علوم و فناوری ساتیاباما، چنای، تامیل نادو، هند.
5 گروه علوم خاک و شیمی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه Siksha 'O' Anusandhan، بوبانسوار، اودیسا، هند.
6 گروه مهندسی هوافضا، دانشکده مهندسی و فناوری، دانشگاه JAIN، ناحیه راماناگارا، کارناتاکا 562112، هند
7 مرکز پژوهش و توسعه چیتکارا، دانشگاه چیتکارا، هیماچال پرادش 174103، هند.
doi
10.22103/jab.2026.25120.1690چکیده
هدف: تغییرات اقلیمی تهدیدی جدی برای کشاورزی جهانی به شمار میرود، بهویژه در مناطقی که بهرهوری محصولات کشاورزی به عوامل محیطی مانند بارندگی و دما وابستگی زیادی دارد. با وجود اینکه خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی بهخوبی شناخته شدهاند، پژوهشهای تجربی محدودی اثرات آن را در جوامع روستایی و مناطق کشاورزی بررسی کردهاند. این مطالعه به بررسی تأثیر تغییرات اقلیمی بر امنیت غذایی خانوارها، شناسایی تنشهای اقلیمی عمده و بررسی عوامل اجتماعی ـ اقتصادی مؤثر بر واکنشهای سازگارانه کشاورزان میپردازد.مواد و روشها: دادههای اقلیمی مربوط به سه دهه (1980 تا 2024) برای ارزیابی دما و بارندگی تحلیل شدند. تعداد 190 کشاورز خردهمالک از طریق نمونهگیری تصادفی ساده انتخاب شدند و دادهها با استفاده از مصاحبههای ساختاریافته و بحثهای گروهی متمرکز گردآوری شد تا بینشهای کمی و کیفی فراهم گردد. برای ارزیابی رابطه بین ویژگیهای خانوار و وضعیت امنیت غذایی، از آمار توصیفی و تحلیل رگرسیون لجستیک دوجملهای استفاده شد. نتایج: یافتهها نشان داد که الگوهای نامنظم بارندگی، افزایش دما، تشدید فرسایش خاک و افزایش شیوع آفات و بیماریها، بهرهوری کشاورزی را در منطقه مورد مطالعه تحت تأثیر منفی قرار دادهاند. بر اساس آستانههای مصرف کالری، 5/61% از خانوارهای مورد بررسی در گروه ناامن غذایی قرار گرفتند. تحلیل آماری نشان داد که سن، اندازه خانواده، مساحت زمین زیر کشت و میزان بارندگی از پیشبینیکنندههای مهم امنیت غذایی خانوار بودند (p < 0.04). همچنین، 9/68% از کشاورزان اجرای راهبردهای سازگاری مانند تنوعبخشی به محصولات، استفاده از ارقام بهبودیافته، پرورش دام و مشارکت در فعالیتهای درآمدزای جایگزین را گزارش کردند. این واکنشهای سازگارانه بیانگر افزایش آگاهی و تابآوری در سطح جامعه است.نتیجهگیری: این مطالعه بر اهمیت بهبود دسترسی به اطلاعات اقلیمی، تقویت مشارکت زنان در فعالیتهای کشاورزی و ارتقای حمایتهای نهادی برای راهبردهای سازگاری تأکید میکند. ترویج کشاورزی هوشمند اقلیمی و مدیریت پایدار زمین میتواند نقش کلیدی در مقابله با چالشهای امنیت غذایی ناشی از تغییرات اقلیمی ایفا کند. هدف این پژوهش ارزیابی تأثیر تغییرات اقلیمی بر امنیت غذایی خانوارها در جوامع کشاورزی و شناسایی عوامل اجتماعی ـ اقتصادی و سازگاری مؤثر بر انعطافپذیری کشاورزان خردهمالک بود.
