فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصطلاح تمییز در لسان فقها و حقوقدانان همواره فارق بین دو دسته کودکان است. اما معیار و ملاک تشخیص تمییز کودکان چیست؟ این پژوهش با روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی در صدد تبیین معیارهای تمییز و تعیین ضابطه دقیق آن بر اساس یافته‌های فقهی و علوم شناختی است. سن، مراهق بودن، به‌درستی انجام دادن عمل، قد کودک و در آخر درک و شناخت کودک از جمله حدود و معیارهای تمییز است. با این حال حد اساسی تمییز، معیار شناختی بوده و بنابراین چنانچه کودکی ماهیت افعال، سود و زیان و نیک و بد اعمال را تشخیص دهد، به چنین درجه‌ای از درک و فهم و تمییز رسیده است. در نتیجه سن و سایر حدود تمییز اماره این درک و فهم اوست. همین ادراک کودک او را از کودک دوره قبل متمایز می‌کند، از‌ این‌رو در روایات چنین کودکی آماده یادگیری حلال و حرام بوده و پذیرای عمل به برخی احکام است. در ماده 91 ق.م.ا، سه معیار درک ماهیت افعال، درک حسن و قبح امور و درک تبعات اجتماعی عمل ذکر شده است که بنا بر معیارها، صغار غیرممیز به دلیل فقدان ادراک ماهیت افعال، بیرون از عنوان تمییز هستند، اما صغار ممیز علاوه بر درک ماهیت افعال نسبت به حسن و قبح امور نیز ادارک دارند، از این‌رو «عبادات آنها شرعیت دارد»، اما از آن جهت که نسبت به تبعات اجتماعی عمل خود درکی ندارند، بر اساس مواد 1212 و 1215 قانون مدنی معاملات آنها جز تملک بلاعوض باطل و بلااثر است در امور جزایی نیز به همین دلیل و بر اساس ماده 146 و مفاد ماده 91 ق.م.ا کودکان مبرا از مسئولیت کیفری هستند.