واکاوی وضعیت حقوقی ارش پس از اسقاط خیار عیب در فقه اسلامی و حقوق ایران

doi
10.22034/fm.2024.435409.2085
چکیده

اسقاط خیار عیب توسط مشتری موجب سقوط حق رد می‌‌شود، اما نسبت به حق مطالبه‌ ارش در فقه اسلامی، دیدگاههای مختلفی وجود دارد. برخی معتقدند با اسقاط خیار عیب، حق مطالبه ارش هم ساقط می‌‌شود؛ در حالی که برخی دیگر این دیدگاه را نمی‌‌پذیرند. در فقه اهل‌سنت نیز اسقاط خیار عیب با عناوینی همچون رضایت به عیب و... ذکر گردیده و بیان شده که موجب سقوط حق رد و ارش می‌گردد و در مقایسه با امامیه نگرش عدم سقوط ارش، جایگاهی ندارد. قانون مدنی هم در این مسئله صراحتی ندارد و این عدم صراحت به صورت تشتت آراء در رویه قضایی نمود پیدا کرده است. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی نگرشی جدید منطبق با اقتضائات امروزی و عرف جامعه ارائه می‌دهد. بر اساس این نگرش اسقاط خیار عیب موجب سقوط حق ارش نمی‌گردد، مبنی بر اینکه ارش ماهیت مجزا و مستقل از خیار عیب دارد و نقش تعدیل‌کننده در مواجهه با معیوب بودن کالا را ایفا می‌کند. حق ارش در مقابل ثمن قرار نمی‌گیرد بلکه به عنوان ابزاری برای جبران ضرر در خیار عیب است. با توجه به استثنایی بودن آن در خیار عیب، اسقاط خیار عیب توسعه و تأثیری به حق ارش ندارد و هنگام تردید در اینکه آیا اسقاط خیار عیب موجب سقوط حق ارش می‌گردد؛ اصل بر عدم سقوط است. صرف اسقاط خیار عیب موجب سقوط حق ارش نمی‌شود. در نتیجه، غرض از اسقاط کافه خیارات صرفاً تحکیم قرارداد و لزوم آن است.