فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گروهی از فقیهان امامیه بر اساس تعریف مشهور که در آن بیع، به «تملیک عین در مقابل عوض معلوم» تعریف‌ شده است­، با خرید و فروش «حق مالی» به علت عین نبودن آن، مخالفت کرده‌­اند. از فقهای اهل­‌سنت، احناف نیز بیعِ حق را به دلیل مالیت نداشتن آن محل اشکال دانسته­‌اند؛ حال آنکه اندیشمندان فقه مالکی، شافعی و حنبلی قائل به صحت بیع اموال غیرمادی، نظیر منافع و حقوق هستند. افزون بر ­ایشان، عده­‌ای از فقیهان امامیه، ثمن واقع‌شدن حق مالی را تأیید نموده و بلکه بیع چنین حقوقی را به‌عنوان مبیع یا ثمن، داخل در مفهوم بیع دانسته­‌اند. هدف از این پژوهش که به شیوه تحلیلی ـ توصیفی و تطبیقی گردآوری‌ شده، بررسی امکان یا عدم امکانِ بیع حقوق مالی در فقه مذاهب اسلامی است. از آنجا که در شرع مقدس اسلام، تعریفی از «بیع» و نیز «مال» ارائه نشده و تبیین مفهوم و ماهیت آن دو، به عرف واگذار شده است، واکاوی ماهیت بیع و مال، با ملاحظه عرف عصر حاضر و نیز بازپژوهی ادله هرکدام از موافقین و مخالفین بیع حق مالی، به ‌منظور دستیابی به ‌واقع، ضروری می­‌نماید. یافته­‌های پژوهش پس از نقد و بررسیِ مبانی فقهی بیع حق مالی، حاکی از آن است که نظریه صحت بیع این­‌گونه اموالِ نوظهور، خالی از اشکال است.