فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بسیج مردمی در ایران، از دوران انقلاب اسلامی و دفاع مقدس تا دوره‌های بازسازی، همواره نقشی محوری در عبور از بحران‌ها ایفا کرده است. بااین‌حال، تحولات فرهنگی، کاهش سرمایه اجتماعی، گسترش فناوری‌های نوین و چندپاره شدن نهادهای تصمیم‌گیر، الگوی سنتی بسیج را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این پژوهش آن است که چه راهکارهایی می‌توان برای بازآفرینی بسیج مردمی در ایران معاصر ارائه کرد؟ هدف اصلی، شناسایی ظرفیت‌ها، موانع و مسیرهای پیشنهادی برای بازسازی مشارکت مردمی فراگیر و اثربخش در قالب بسیج عمومی است.پژوهش با رویکرد کیفی و تفسیرگرایانه و با استفاده از روش تحلیل تماتیک انجام شده است. داده‌ها از طریق ۱۵ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با طیفی از کنشگران میدانی شامل جهادگران، فرماندهان میانی، کارشناسان اجتماعی و مدیران اجرایی گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و به روش گلوله‌برفی انجام گرفت و تحلیل مضامین با بهره‌گیری از کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت.بازآفرینی بسیج مردمی مستلزم عبور از الگوهای متمرکز و تمرکززدایی از تصمیم‌گیری و اجرا در قالب مدل‌های حکمرانی یکپارچه است. این مدل‌ها باید توانایی ترکیب سه حوزه‌ی اصلی را داشته باشند: ساختار حکمرانی مشارکتی، زیرساخت‌های فناورانه هوشمند، و بهره‌برداری از فضاهای عمومی (حضوری و آنلاین). همچنین، فضای مجازی در صورت طراحی سیاست‌مدارانه و توسعه زیرساخت‌های بومی، می‌تواند به‌عنوان ابزاری راهبردی برای شبکه‌سازی، آموزش، بسیج، و هماهنگی نیروهای داوطلب مورد استفاده قرار گیرد. بازسازی اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی و فعال‌سازی ظرفیت‌های محلی از دیگر راهکارهای کلیدی بازآفرینی بسیج مردمی در ایران هستند.