فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دنیای معاصر، ماهیت تهدیدات امنیتی پیچیده و چندوجهی شده و فراتر از چالش‌های نظامی صرف، حوزه‌های مختلفی همچون اطلاعات، فضای سایبری، جامعه مدنی، و اقتصاد را در بر می‌گیرد. این تغییرات، نیاز به رویکردهای دفاعی جامع و چندبعدی را برای پیمان‌هایی همچون ناتو برجسته کرده است. هدف این پژوهش، تبارشناسی مفهوم دفاع همه‌جانبه در ادبیات استراتژیک دفاعی-امنیتی غرب با تمرکز بر مطالعه موردی ناتو است. سؤال اصلی تحقیق این است که تعریف ناتو از دفاع همه‌جانبه چیست و اصول و محورهای راهبردی آن چگونه تبیین شده‌اند؟ فرضیه پژوهش بر این مبنا است که پیچیدگی فضای جنگ‌های نوظهور، آسیب‌پذیری اعضای ناتو و تهدیدهای خارجی، مهم‌ترین دلایل تدوین و توسعه راهبرد دفاع همه‌جانبه در این سازمان هستند. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای اسناد راهبردی ناتو و کشورهای اروپایی است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده و به کمک روش تاریخی-تحلیلی، به بررسی ریشه‌ها و تحولات مفهومی دفاع همه‌جانبه پرداخته شده است.نتایج تحقیق نشان می‌دهد که دفاع همه‌جانبه مفهومی پویا است که با افزایش پیچیدگی تهدیدات ترکیبی و لزوم مشارکت گسترده دولت و جامعه مدنی، تحول یافته است. ناتو به عنوان اولین پیمان نظامی جهان، دفاع همه‌جانبه را به عنوان یک راهبرد کلان با دو اصل اساسی «مقاومت» و «تاب‌آوری» پذیرفته است تا ضمن حفظ خودکفایی اعضا، در برابر تهدیدات نظامی و غیرنظامی پاسخگو باشد. این پژوهش نشان می‌دهد که «دفاع همه‌جانبه» به عنوان اصطلاح دقیق‌تر و کاربردی‌تر نسبت به دفاع کل یا جامع در فضای امنیتی امروز شناخته می‌شود.