اندرکنش پدیده‌های سطحی (ال‌نینو) و جریان لایه‌های فوقانی (جت استریم) در رخداد دوره‌های خشک و تر ماهانه نواحی بارشی ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران

2 استاد اقلیم شناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران

3 دانشیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران

4 دانشیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران

5 دانشیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران

doi
10.22034/jcr.2025.534094.1707
چکیده

پژوهش حاضر باهدف تحلیل ارتباط بین ال‌نینو و دوره‌های خشک و تر ماهانه ایران انجام‌شده است. برای دست‌یابی به هدف پژوهش، بارش روزانه 98 ایستگاه همدید (1987- 2018) از سازمان هواشناسی کشور و داده‌های شاخص SOI از پایگاه داده NOAA اخذ شد. ابتدا ایستگاه‌ها با وزن دهی ارتفاع و عرض جغرافیایی به 10 خوشه مکانی (نواحی بارشی) ناحیه‌بندی گردید. نتایج حاکی از همبستگی بالای داده‌های ماهانه SOI و میانگین ماهانه بارش در ماه‌های اکتبر، نوامبر و دسامبر در نواحی مجاور رشته‌کوه البرز و زاگرس است. به دلیل تفاوت بارش در سال‌های ال‌نینو، برای حالت ال‌نینو پربارش و کم بارش ماه نماینده انتخاب شد. در اکتبر و دسامبر پربارش، کم‌فشار اقیانوس آرام از یک ماه قبل قوی‌تر و درمقابل پرفشار مجاور کشور شیلی به‌ویژه برای ماه دسامبر ضعیف‌تر بوده است، جت تراز 250 ه.پ بر روی شمال آفریقا و شرق امریکا قوی‌تر و در شرق آسیا ضعیف‌تر بوده و پرارتفاع جنب‌حاره به سمت جنوب جابجا شده است. دراین ماه ها، انتقال رطوبت از دریاهای حاشیه‌ای شمال‌غربی اقیانوس هند و شرق آفریقا مشهود بوده و فشار سطح دریا در ایران پایین‌تر می‌باشد، پرفشار سیبری ضعیف‌تر بوده و نفوذ آن به‌جای آسیای مرکزی و ایران به سمت اروپا و عرض‌های شمالی‌تر می‌باشد. همچنین در ماه‌های پربارش ناوه تراز 500 ه.پ برروی شرق مدیترانه مستقر می باشد در حالی که در ماه‌های کم بارش ناوه بر روی آسیای مرکزی و مرکز مدیترانه قرار گرفته است. شرایط همدید و الگوی گردش جو در ماه‌های کم بارش عکس حالت پربارش بوده‌اند.