پژوهش مفهومی: چیستی، چرایی و تبیین ارزشمندی آن
نویسندگان
1 استاد؛ گروه علوم کتابداری و اطلاعرسانی؛ دانشگاه فردوسی مشهد
doi
10.22034/jipm.2025.734304چکیده
پژوهش مفهومی و رویکردهای مرتبط با آن تا کنون به طور جدی مورد توجه پژوهشگران داخلی قرار نگرفته و مقاله یا کتابی فارسی به این مهم نپرداخته است. غالب شدن پژوهشهای تجربی و پیمایشی، آنهم با رویکرد پوزیتیویستی، در بسیاری از محافل دانشگاهی مانع از شناخته شدن و گرایش به پژوهشهای مفهومی شده است. بسیاری از مجله های علمی نیز اینگونه پژوهش ها را در زمره پژوهشهای متعارف، و مقاله های برگرفته از آنها را مقاله های «ترویجی» یا «مروری» به شمار می آورند و مایل به انتشار آنها نیستند. در نوشته حاضر تلاش شده است تا ضمن تعریف چیستی و چرایی پژوهش مفهومی، جنبه هایی چون ارزشمندی، گوناگونی، گامها و رویکردهای انجام آن معرفی شود. همچنین، چارچوب و الزامات یک پژوهش مفهومی که می تواند روشمندی و ارزش کاربردی آن را (بویژه در حوزه های علوم انسانی، اجتماعی، و همچنین علوم و فناوری اطلاعات) نشان دهد توضیح داده شده است. پیشنهاد نوشته حاضر آنست که نظام آموزش عالی، معاونتهای پژوهشی دانشگاهها، کمیته های تخصصی ارتقاء، گروه های آموزشی و مجله های علمی-پژوهشی این گونه پژوهش را ارجگذاری کنند و به رسمیت بشناسند.