ترجمان دانش در پژوهش‌های آکادمیک: مطالعه موردی دانشگاه‌های ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اپیدمیولوژی،کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

2 پژوهشگر پسادکترا، گروه کتابداری و اطلاع رسانی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

3 دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 استادیار مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی لرستان، خرم آباد، ایران

doi
10.22034/jipm.2025.2071609.2090
چکیده

با حرکت جهان به سمت اقتصاد مبتنی‌بر دانایی، دانش و مدیریت آن به عاملی حیاتی در حفظ قدرت رقابتی سازمان‌ها و صنایع تبدیل شده است. در این راستا، بررسی فرایند ترجمان دانش در دانشگاه‌ها و صنایع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف سنجش وضعیت ترجمان دانش پژوهشگران دانشگاه‌های ایران (شهید چمران اهواز، لرستان، هرمزگان، و خلیج فارس بوشهر) انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع پیمایشی و از نظر هدف، کاربردی است. جامعه پژوهش 285 عضو هیئت علمی دانشکده‌های مهندسی از چهار دانشگاه‌ شهید چمران اهواز، خلیج فارس بوشهر، لرستان، و هرمزگان بودند. گردآوری داده‌ها با استفاده از «پرسشنامه خودارزیابی فعالیت‌های ترجمان دانش پژوهشگران دانشگاهی» صورت گرفت که از 30 گویه در قالب چهار حیطة «سؤال پژوهش»، «تولید دانش»، «انتقال دانش» و «ترویج استفاده از شواهد» تشکیل شده است. در تحلیل داده‌های این پژوهش افزون‌بر شاخص‌های آمار توصیفی، از آزمون‌های‌ آماری ANOVA و تحلیل رگرسیون خطی استفاده شد. نمودارهای پراکنش نیز ترسیم شد. با توجه به یافته‌ها، میانگین نمره کل فرایند ترجمان دانش در دانشگاه‌های خلیج فارس بوشهر (93/19±97/99) و لرستان (30/15±80/99) بالاتر از دانشگاه‌های هرمزگان (49/21±94/93) و شهید چمران اهواز (76/21±55/93) است. همچنین در بین مؤلفه‌های مورد بررسی، بالاترین میانگین به مؤلفه «انتقال دانش» اختصاص داشت و کمترین میانگین نیز مربوط به «ترویج استفاده از شواهد» بود. همچنین‌ مشخص شد که تمامی مؤلفه‌های فرایند ترجمان دانش به‌طور معناداری در تبیین و پیش‌بینی عملکرد پژوهشگران نقش دارند (p<0.001) و ضرایب استانداردشده (Beta)  بیانگر آن است که مؤلفه انتقال دانش با ضریب 95/0 بیشترین تأثیر را بر عملکرد ترجمان دانش دارد و پس از آن به‌ترتیب، تولید دانش (90/0)، ترویج استفاده از شواهد (86/0)، و سؤال پژوهش (85/0) اثرگذار هستند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ایجاد ارتباط نظام‌مند میان دانشگاه‌ها و بهره‌داران می‌تواند اثربخشی ترجمان دانش را افزایش داده و به بهبود تصمیم‌گیری‌های مبتنی‌بر شواهد در سطح ملی کمک کند. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آتی با تمرکز بر ترجمان دانش در سازمان‌های اجرایی و صنایع با استفاده از ابزارهای بومی‌شده در بعد سازمانی انجام گیرد.