بررسی و تدوین رهنمودهایی اخلاقی برای توسعه و استقرار سیستمهای هوش مصنوعی
نویسندگان
1 استادیار پژوهشکده جامعه و اطلاعات، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)
doi
10.22034/jipm.2025.2066388.2053چکیده
اخلاق هوش مصنوعی حوزه مطالعاتی نسبتاً نوظهوری در گستره اخلاق کاربردی است که متأثر از تحولات ناشی از توسعه و استقرار سیستمهای هوش مصنوعی به بررسی پیامدها و مسایل اخلاقی و اجتماعی مرتبط با آن میپردازد. اگرچه برخی از این پیامدها و مسایل اخلاقی تا حدی قابل پیشبینی بوده و امکان تحلیلها و بررسیهای اخلاقی را فراهم آورده است، اما به نظر میرسد با رشد و نفوذ روزافزون سیستمهای هوش مصنوعی در تمامی ابعاد و شئون زندگی اجتماعی و فردی انسانها، چالشهای اخلاقی مبهم و پیچیدهای نیز در حال بروز است. این است که در حوزه مطالعاتی اخلاق هوش مصنوعی، مجموعه مسایلی که بهخوبی تثبیت شده یا از جامعیت قابل قبولی برخوردار باشد، در واقع وجود ندارد. البته، تلاشهای متعددی توسط سازمانهای ملی و بینالمللی در حوزه گردآوری و تدوین اصول و رهنمودهای اخلاق هوش مصنوعی در یک دهه اخیر انجام شده است. هر سند اخلاق هوش مصنوعی بهطور معمول، شامل دو بخش اصول اخلاقی و رهنمودهای اخلاقی است. در این سندها اصول اخلاقی، مبنای گردآوری و صورتبندی رهنمودهای اخلاقی است. هدف این مقاله معرفی اصول و تدوین رهنمودهای اخلاقی هوش مصنوعی با مطالعه هفت سند ملی و بینالمللی است. بر این اساس، پنج اصل اخلاقی یکپارچه «فلوریدی و کولز» مبنای گردآوری و بررسی رهنمودهای اخلاقی هوش مصنوعی قرار گرفت. این رهنمودها در سه مرحله بررسی شد. در مرحله اول، رهنمودهای اخلاقی از اسناد مذکور استخراج و در چارچوب پنج اصل اخلاقی فهرست شدند. در مرحله دوم، رهنمودهای گردآوریشده، یکدستسازی و پالایش گردیدند. در مرحله سوم، برای ارزیابی روایی یافتهها و دستاورد پژوهش، رهنمودهای اخلاقی پالایششده ذیل اصول اخلاقی پنجگانه، توسط گروهی کانونی از متخصصان، نقد و بررسی شد تا فرایند اعتباربخشی به رهنمودهای اخلاقی برگزیده با دستیابی به اِجماعی نسبی میان متخصصان انجام یابد.
