آسیب پذیری و تاب آوری اقلیمی مناطق شیرآباد و دانشگاه با تاکید بر ریزگردها و خشکسالی
نویسندگان
1 دکترای تخصصی، استادیار، عضو هیات علمی دانشگاه، دانشگاه سیستان و بلوچستان،ایران
2 دانشجوی دکترا، دانشگاه زنجان،ایران.
3 دکترای تخصصی، دانشیار، عضو هیات علمی دانشگاه، دانشگاه زنجان،ایران.
doi
10.22034/jcr.2025.489436.1673چکیده
ایران، به دلیل قرارگیری در کمربند خشکسالی، بهشدت در معرض خسارات ناشی از این پدیده قرار دارد. این آسیبها در ابعاد اقتصادی، محیطی و اجتماعی به شیوه های مختلف بروز میکنند. ارزیابی تابآوری جمعیت و مناطق درگیر، اقدامی کلیدی برای پیشگیری از وقوع بحران در نواحی پرخطر محسوب میشود. این پژوهش با هدف ارزیابی تابآوری اقلیمی شهر زاهدان انجام شده است و در این راستا از پرسشنامه، نرم افزار SPSS و و روشهای آماری، به ویژه روش تصمیمگیری چند شاخصه تاپسیس، بهره گرفته شده است این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و جامعهی آماری آن شامل مدیران محلی، اعضای شوراهای شهر و کارشناسان شهرداری است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر تعیین شده و نمونهگیری بهصورت تصادفی ساده انجام شده است. نتایج حاصل از سنجش میزان تاب آوری شهر زاهدان با تاکید بر مخاطرات ناشی از ریزگردها و خشکسالی نشان داد ، نوسان شاخص خشکسالی SPI طی ۱۰ سال اخیر دچار نوسانات شدیدی بوده است، به نحوی که از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ این منطقه با خشکسالیهای متناوب و مداوم مواجه بوده است. این شرایط منجر به کاهش قابل توجه رطوبت خاک، تضعیف پوشش گیاهی و در نتیجه افزایش شدت و تراکم ریزگردها شده است. تکنیکTOPSIS (تاپسیس) نشان داد که محله دانشگاه از نظر تابآوری اجتماعی و کالبدی در رتبه نخست و محله شیرآباد در رتبه دوم قرار دارد. محله دانشگاه به دلیل زیرساختهای بهتر و رضایت اجتماعی بالاتر، وضعیت مطلوبتری دارد، در حالی که محله شیرآباد به دلیل مشکلات اقتصادی و کمبود زیرساختها، آسیبپذیری بیشتری نشان میدهد. در نهایت، تحلیل تفاوتهای تابآوری اجتماعی و کالبدی بین دو محله نشان میدهد که محله دانشگاه از زیرساختهای بهتری برخوردار بوده و میزان رضایت اجتماعی در آن بالاتر است. این رضایت میتواند ناشی از دسترسی مطلوبتر به خدمات عمومی، امکانات تفریحی و اجتماعی، و کیفیت زندگی بالاتر باشد.
