فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به بررسی رابطۀ ساخت هجایی پسوندهای اشتقاقی و وزن ستاک پایه در واژه­های سه­ هجایی مشتق فارسی در چارچوب نظریۀ مورایی می­پردازد. الگوی وزنی یک واژه عبارت است از وزن هجاهای موجود در آن واژه که بر تمایز میان هجاهای سنگین و سبک استوار است. در نظریۀ مورایی، مورا (µ) مفهومی اساسی ا­ست و به تمایز بین هجای سنگین و سبک می‌انجامد؛ هجاهای سنگین­تر دارای مورای بیش‌تری نسبت به هجاهای سبک‌تر هستند. برای مطالعه و مقایسۀ الگوی وزنی پسوندهای اشتقاقی در واژه­های مشتق سه هجایی، دو فرهنگ لغت 60000 واژه‌ای دهخدا (1385) و 40000 واژه‌ای مشیری (1388) مطالعه و تعداد 6665 واژۀ مشتق شناسایی شدند. سپس، این واژه­ها با استفاده ­از نرم­افزار اکسل و بر اساس اطلاعاتی مانند ریشۀ زبانی، صورت واجی و آوایی، ساخت هجایی، وزن هجایی پسوند و پایه­ای که پسوند بدان متصل می­شود، دسته­بندی شدند. بررسی داده­ها نشان می­دهد به لحاظ حضور آغازه، دو نوع پسوند اشتقاقی در واژه­های مشتق سه هجایی دیده می­شود: پسوندهایی که دارای آغازۀ همخوانی هستند و پسوندهایی که با واکه شروع می­شوند. پسوندهایی که با واکه شروع می­شوند، حدود 77 درصد کل داده­ها را تشکیل می­دهند. در این میان، پسوند «-ی» /i-/ با ساخت هجایی واکۀ کشیدۀ -V̅، بسیار زایا است و به همۀ پایه­های یک تا چهار مورایی متصل می­شود. نگاهی به الگوی وزنی این پسوندها نشان می­دهد اکثر این پسوندها تمایل به اتصال به پایه­های سه مورایی دارند. از طرفی، وندهای دارای آغازۀ همخوانی نسبت به وندهایی که با واکه آغاز می­شوند، بسامد کم‌تر و تمایل بیش‌تری برای الحاق به پایه­های دو مورایی دارند.