تخمین تبخیر-تعرق واقعی با استفاده از دو الگوریتم مثلثی و S-SEBI (مطالعه موردی: دشت مشهد)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، هواشناسی کشاورزی، دانشکده کشاورزی، گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه فردوسی، مشهد.

2 استاد، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی، مشهد.

3 دانشیار، گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی، مشهد

doi
10.22034/jcr.2025.519372.1695
چکیده

افزایش جمعیت در سراسر جهان منجر به افزایش تقاضا برای مواد غذایی و در نتیجه نیاز به تولید بیشتر محصولات کشاورزی می‌شود. با توجه به اینکه بیش از ۷۰ درصد منابع آب شیرین در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، مدیریت صحیح و بهینه این منابع به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. یکی از جنبه‌های کلیدی در مدیریت مؤثر کشاورزی، مدیریت بهینه آبیاری است که وابسته به برآورد نیاز آبی گیاهان است. تبخیر- تعرق معیاری برای اندازه‌گیری نیاز آبی گیاهان است. اکثر روش‌های محاسبه تبخیر-تعرق واقعی به صورت تخمین نقطه‌ای هستند که در سطح حوزه و یا مناطق غیر همگن نیازمند مقیاس‌بندی مکانی هستند. در این میان، روش‌های متنوع سنجش از دوری با پیچیدگی های متنوع به منظور بررسی متغییر تبخیر-تعرق واقعی در سطوح منطقه‌ای وسیع بر اساس معادله بیلان انرژی و شرایط پوشش گیاهی توسعه یافته‌اند. در این مطالعه از دو الگوریتم مثلثی و بیلان انرژی ساده شده(S-SEBI) که مبتنی بر فضای مثلثی Ts/VI هستند جهت برآورد میزان تبخیر-تعرق واقعی با استفاده از داده‌های سنجنده لندست 8 در سطح دشت مشهد استفاده شد.نتایج بدست آمده از این مطالعه با داده‌های تبخیر-تعرق استاندارد مزارع گندم و ذرت مورد صحت‌سنجی قرارگرفتند. نتایج این مطالعه به طور کلی نشان داد هر دو الگوریتم مثلثی و S-SEBI به خوبی تغییرات میزان تبخیر-تعرق را که در نتیجه تغییرات میزان رطوبت خاک ایجاد می‌شود به خصوص در طی فصل رشد گیاهان شناسایی می‌کنند. نتایج صحت‌سنجی این مطالعه حاکی از خطا کمتر و صحت بیشتر الگوریتم مثلثی نسبت به الگوریتم S-SEBI بود به طوری که میزان ضریب تبیین الگوریتم مثلثی در مزارع گندم بیش از 90/0 و در مزرعه ذرت 77/0 بود. در حالی که میزان ضریب تبیین در الگوریتم S-SEBI در دو مزرعه گندم بیش از 6/0 و در مزرعه ذرت مشابه الگوریتم مثلثی و به میزان 7/0 بود.