بررسی تغییرات بودجه گرمایی دریای کاسپین در ارتباط با شار همگرایی بخار آب
نویسندگان
1 استاد هواشناسی، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران
2 دانشیار، گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری.
3 دانشجوی دکترای رشته آب و هواشناسی دانشگاه خوارزمی تهران
4 استاد گروه جغرافیایی طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران.
doi
10.22034/jcr.2025.207215چکیده
مطالعه اثر جو و اقیانوس، از مهمترین مباحث در مطالعات هواشناسی و آب و هواشناسی می باشد. در این مطالعه به منظور بررسی پتانسیل فیزیکی دریای کاسپین در ایجاد و تقویت بارش ها، تغییرات بودجه گرمایی دریا و ارتباط آن با شار همگرایی بخار آب در دوره 30 ساله (2020-1991) بصورت ماهانه مورد بررسی قرار گرفت. به دلیل گستردگی دریای کاسپین در راستای طول جغرافیایی، این دریا به سه حوضچه شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم شد. نتایج نشان داد که در هر سه حوضچه در فصول سرد سال انرژی دریافت شده و در فصول گرم اتلاف انرژی رخ می دهد. شار گرمای کل در هر سه حوضچه از سپتامبر تا اواخر فوریه دارای تغییرات مثبت است که بیشترین مقدار خروجی انرژی بوده است و به موازات افزایش شار گرمای کل در بخش جنوبی دریا (از اکتبر تا فوریه)، یک هسته بیشینه شار همگرایی بخارآب در حوضچه جنوبی شکل گرفته است. در این شرایط هر چه دوره گرم سال نزدیک می شود از شدت هسته همگرایی بخارآب کاسته شده و مقادیر منفی شار بخار آب در منطقه دیده می شوند. از لحاظ توزیع فصلی در دو فصل پاییز و زمستان شارش ها مثبت و در فصول بهار و تابستان شارش های منفی دیده می شوند. در نهایت این بررسی ها نشان می دهد که بودجه بندی گرمایی گامی مهم در پیش بینی فصلی بارش در مناطق ساحلی خواهد بود و بررسی این شرایط سبب می شود تا بتوان بر اساس رفتار شار گرمای کل، حجم بخار آب موجود در جو و بخار آب شارش یافته از دریای کاسپین به داخل بسته هوا را پیش بینی نمود.