فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امواج گرمایی و سرمایی به عنوان دو پدیده مهم حدی آثار زیان‌باری بر جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی دارند. تاثیر رخداد این امواج در حوزه‌های مختلف مانند سلامت، انرژی، آب، کشاورزی و مدیریت بحران از اهمیت ویژه برخوردار است. در این پژوهش به مطالعه روند تغییرات زمانی، چگونگی توزیع فضایی و تحلیل سینوپتیک این دو پدیده مهم در سطح استان همدان در بازه سی ساله 1991-2021 پرداخته‌ایم. از آنجا که برای انجام یک مطالعه دقیق و کامل در این خصوص دست کم به داده‌های هواشناسی سی ساله ایستگاه‌ها نیاز داریم، از داده‌های چهار ایستگاه سینوپتیک هواشناسی فرودگاهی همدان، نوژه، ملایر و نهاوند استفاده نموده‌ایم. زیرا در سطح استان همدان تنها در این چهار ایستگاه در این بازه زمانی داده برداری انجام شده است. در این مطالعه امواج گرم با صدک90 ام دمای بیشینه و امواج سرد با صدک دهم دمای کمینه مشخص شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند که فراوانی رخداد امواج گرم، شدت و مدت زمان ماندگاری این امواج در بازه زمانی مذکور در منطقه مورد مطالعه روند افزایشی داشته است. در مقابل برای امواج سرد در منطقه شاهد روند کاهشی در فراوانی رخداد، شدت و مدت زمان فعالیت امواج بوده‌ایم. بررسی چگونگی توزیع فضایی امواج نشان می‌دهد که پارامترهای مختلف امواج همبستگی معناداری با مختصه‌های جغرافیایی ایستگاه‌های مورد مطالعه ندارد. بررسی الگوهای همدیدی موثر در شکل‌گیری امواج مبین این نکته است که اکثر قریب به اتفاق امواج گرم فراگیر در منطقه با شکل‌گیری پر ارتفاع بسته در سطح 500 میلی باری تحت تاثیر گسترش پرفشار جنب حاره‌ای آزور در سطوح میانی رخ می‌دهند. در مقابل چهار الگوی سینوپتیکی موثر در شکل‌گیری امواج سرد در ایستگاه‌های مورد مطالعه شناسایی شدند. از بین چهار الگوی مذکور پرفشار مهاجر اروپایی و پر فشارسیبری به ترتیب عامل ایجاد چهل و سی درصد از امواج سرد مشاهده شده بودند.