فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خشکسالی به عنوان یک بلای طبیعی خزنده از جمله مخاطرات اصلی است که بر کشاورزی، امنیت غذایی و معیشت کلی جمعیت در سراسر جهان تأثیر می گذارد. با توجه به اثرات مستقیم و غیرمستقیمی که خشکسالی بر منابع آب و متعاقب آن بر تاسیسات زیر بنایی وارد می‌آورد، مطالعه زمانی و مکانی این پدیده برای کاهش اثرات نامطلوب آن بسیار مهم می‌باشد. با استفاده از دانش سنجش از دور می‌توان خشک‌سالی را از طریق اثراتی که بر روی گیاهان دارد، مطالعه و به نتایج دقیق‌تری دست یافت. هدف از اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ، بررسی زمانی و مکانی پدیده خشک‌سالی در استان آذربایجان شرقی با استفاده از داده‌های بارش ایستگاه‌های زﻣﯿﻨﯽ و ماهواره‌ای و همچنین شاخص شرایط گیاهی VCI است. بدین منظور، از شاخص‌های SPI و VCI محاسبه شده در بازه زمانی 1373-1395 استفاده شد. اﯾﻦ دو ﻣﺘﻐﯿﺮ در دو زﻣﺎن خشک‌سالی و ﺗﺮﺳﺎﻟﯽ مورد ارزﯾﺎﺑﯽ قرار گرفتند. جهت شناسایی مناطق همگن از نظر خشکسالی، پهنه‌بندی منطقه بر اساس داده‌های زمینی و ماهواره‌ای انجام شد. نتایج نشان داد که در طی دوره آماری، منطقه مطالعاتی با طبقات مختلفی از خشک‌سالی مواجه شده است، اما بیشتر ایستگاه‌ها دارای شرایط خشک‌سالی خفیف و متوسط می‌باشند. بر اساس شاخص‌های SPI و VCI مشاهده شد که ﺳﺎل 1386 خشک‌ترین و سال 1388 مرطوب‌ترین سال‌ها می‌باشند. نتایج پهنه‌بندی منطقه نشان داد که نواحی جنوبی استان بیشتر مستعد خشکسالی بوده و فراوانی وقوع خشک‌سالی شدید در مناطق جنوبی استان محتمل‌تر است. همچنین، روند تغییرات شاخص SPI برحسب شیب خط شن و مقدار منکندال به‌صورت مثبت به دست آمد. بطورکلی، مشخص گردید که ﺷﺎﺧﺺ شرایط گیاهی VCI جهت تعیین سال های خشک و تر روش بسیار مناسبی بوده و تطابق خوبی با نتایج شاخص SPI دارد. لذا، در مناطقی ﻛﻪ ایستگاه‌های هواشناسی به‌صورت ﭘﺮاﻛﻨﺪه ﺑﻮده و ﻳﺎ اصلا وﺟﻮد ﻧﺪارد می‌توان از داده‌های ماهواره‌ای برای ﺑﺮآورد خشک‌سالی اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد.