تحلیل تغییرات فضایی- زمانی میانگین عمق برف در منطقه شمال غرب ایران

نویسندگان

1 دانشیار آب و هواشناسی، گروه جغرافیای دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.22034/jcr.2024.195026
چکیده

هدف اصلی این مطالعه بررسی تغییرپذیری مکانی و زمانی در عمق برف در منطقه شمال غرب ایران است. داده‌های مورد استفاده شامل مشاهدات بلند مدت از پایگاه ECMWF/ERA5 برای دوره زمانی 1982 تا 2022 با تفکیک مکانی 25/0 در 25/0 درجه دریافت و سپس به چهار دوره ده ساله تقسیم گردید. از شاخص‌های موران جهانی و تحلیل لکه‌های داغ (گتیس- آرد جی) در سطح معنی‌داری 90، 95 و 99 درصد جهت تحلیل تغییرات خودهمبستگی فضایی استفاده گردید. نتایج حاصل از پژوهش حاضر نشان داد که در منطقه مورد مطالعه، با وجود کاهش میانگین ماهانه عمق برف در پاییز به مقدار 022/0 و افزایش آن در زمستان به مقدار 402/0 متر معادل آب (بخصوص در ماه فوریه برابر با 107/0 متر معادل آب)، دهه‌ی اول هر یک از شش ماه مورد بررسی بیش‎ترین مقدار عمق برف را به خود اختصاص داده ولی با گذر بازه‌های زمانی به لحاظ گستردگی (تعداد پیکسل) و نیز مقدار عمق برف کاهش روی داده است. همچنین بارش برف بویژه در ماه نوامبر تا مارس بیش‌تر از دما بر عمق برف اثر داشته است. در تغییرات درون دهه‌ایی عمق برف نیز اثر ارتفاع شامل جهت شیب شمالی به خوبی نمایان شد که بالاترین مقادیر عمق برف در هر یک از دهه‌ها متمرکز بر مناطق پُر ارتفاع بوده است. با این وجود در حالت کلی میزان عمق برف در کل گستره شمال‌غرب در طی چهار دهه اخیر کاهش محسوسی داشته است. همچنین مشخص گردید که عمق برف منطقه دارای خودهمبستگی فضایی و الگوی خوشه‌ای شدید می‌باشد. به عبارت دیگر در الگوی حاکم بر میانگین سالانه‌ی عمق برف منطقه، بیش‌تر به شکل‌گیری خوشه‌های سرد شامل مقادیر پایین گرایش وجود دارد.