فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در عصر حاضر که داده‌ به‌عنوان سرمایة‌ راهبردی کشورها شناخته می‌شود، شرکت‌های بزرگ فناوری با بهره‌گیری از ابزارهای پیشرفته به‌جای تسخیر سرزمین‌ها و منابع طبیعی، داده‌های کاربران را تصاحب می‌کنند. در این راستا، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که چگونه شرکت‌های بزرگ فناوری با ایجاد ساختارهای داده‌محور، مفهوم جدیدی از سلطه‌گری (استعمار داده) را شکل داده‌اند. در این مسیر، مطالعه حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی به واکاوی چند‌جانبه پدیده استعمار داده پرداخته است. به‌رغم اینکه دامنه نفوذ استعمار داده از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و به چالشی جهانی تبدیل شده و ابعاد بین‌المللی نیز یافته است، دامنة این پژوهش بر حوزه ملی به‌ویژه ارائه راهکارهایی برای تقویت توان کشور در رویارویی با این پدیده متمرکز است. در این خصوص یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چهار عامل اصلی شامل خلأ قانونی و ضعف در الزامات حقوقی، فقدان زیرساخت‌های فنی، ضعف سازوکار نظارتی، و پایین بودن سطح سواد داده به‌عنوان عناصر زمینه‌ساز استعمار داده شناسایی شده‌اند. این عوامل در تعامل با یکدیگر به تضعیف حاکمیت داده و سرانجام، تضعیف نظام حکمرانی بر داده می‌انجامند. بدین ‌جهت پژوهش حاضر در راستای مقابله با این پدیده، با تأکید بر ضرورت اتخاذ رویکردی جامع و نظام‌مند، راهکارهایی متناظر با عوامل زمینه‌ساز ارائه می‌دهد که شامل قانون‌گذاری خاص و تقویت چارچوب‌های حقوقی، توسعه زیرساخت‌های فنی، ارتقای سازوکارهای نظارتی، و افزایش سطح سواد دیجیتال است. نتایج همچنین نشان می‌دهند که این راهکارها در تعامل با یکدیگر می‌توانند ضمن تقویت حاکمیت ملی نسبت به داده، به استحکام نظام حکمرانی داده بینجامند. سرانجام اینکه نتایج این مطالعه مؤید آن است که مواجهه مؤثر با این پدیده، مستلزم تعریف چارچوب حقوقی نوینی است که در آن، حاکمیت داده به‌مثابه یکی از ارکان بنیادین حاکمیت ملی مورد شناسایی و حمایت قرار گیرد.