تدوین هستی‌شناسی مشاغل علم اطلاعات و دانش‌شناسی

نویسندگان

1 دکتری تخصصی علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ استادیار؛ گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ دانشگاه اصفهان؛ اصفهان، ایران؛

2 دکتری تخصصی علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ استادیار؛ گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ دانشگاه اصفهان؛ اصفهان، ایران؛

doi
10.22034/jipm.2025.717859
چکیده

هدف از پژوهش حاضر، تدوین هستی‌شناسی مشاغل حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی است. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ روش، از نوع پژوهش‌های توصیفی است. جامعه پژوهش شامل کلیه مشاغل حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی بود. در این پژوهش برای استخراج و شناسایی لیست مشاغل رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران، آیین‌نامه‌های سازمان استخدامی کشور، کتاب بانک مشاغل ایران، و لیست مشاغل رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی در کشورهای پیشرفته مورد بررسی قرار گرفت و تعدادی از مشاغل استخراج شد. سپس، بر اساس تحلیلی که بر روی سرفصل دروس رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی انجام گرفت و مهارت‌هایی که توسط دانشجویان کسب می‌شود، تعدادی شغل برای دانش‌آموختگان رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی ارائه شد و سرانجام، در لیست مشاغل تهیه‌شده وارد شد. در پژوهش حاضر برای ایجاد مدل مفهومی حوزه مشاغل علم اطلاعات و دانش‌شناسی از رویکرد تحلیل حوزه استفاده شد و روایی صوری و محتوایی مدلِ ارائه‌شده توسط 8 نفر از متخصصان حوزه مطالعات صنفی کشور تأیید شد. سرانجام، هستی‌شناسی مشاغل حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی با استفاده از نسخه 5 نرم‌افزار «پروتژه» طراحی شد. در پژوهش حاضر، با بهره‌گیری از روش هفت-مرحله‌ای ساخت هستی‌شناسی «سندلوسکی» که شامل تعیین دامنه و پوشش هستی‌شناسی، تعیین سلسله‌مراتب هستی‌شناسی، تعیین جفت‌های مفهومی، تعیین رده‌ها، توصیف ویژگی‌ها، تعریف چهریزه‌ها و ایجاد نمونه است، به تدوین هستی‌شناسی مشاغل حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران پرداخته شده است. در این پژوهش انواع مشاغل و مهارت‌های مورد نیاز هر شغل شناسایی شده و هستی‌شناسیِ طراحی‌شده که دارای 4 کلاس اصلی و 90 زیرکلاس است، قرار گرفت. هستی‌شناسی ارائه‌شده می‌تواند به طرح طبقه‌بندی مشاغل و ایجاد پایگاه‌های دانش‌بنیان کمک شایانی کند و همچنین می‌تواند به نهادها و سازمان‌های مرتبط با اشتغال رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی از جمله انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی در تعریف ردیف‌های شغلی کمک کند. گروه‌های علمی و دانشجویان نیز می‌توانند از این هستی‌شناسی در آموزش و یادگیری مهارت‌های مورد نیاز برای اشتغال یاری گیرند.