فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در عصر حاضر، سواد هوش مصنوعی به‌عنوان یک مهارت ضروری برای همه افراد مطرح است. سواد هوش مصنوعی فراتر از دانش فنی است و درک پیامدهای اجتماعی، اخلاقی و اقتصادی این فناوری را شامل می‌شود. این سواد به افراد کمک می‌کند تا با هوش مصنوعی به‌صورت انتقادی تعامل ‌کرده و از آن به‌شکلی مسئولانه استفاده کنند. هدف اصلی این پژوهش، تبیین ضرورت تحول در برنامه‌های درسی بر اساس سواد هوش مصنوعی و نقش کتابداران در آموزش آن است. این مطالعه به‌صورت کیفی، و به ‌روش تحلیل مفهوم و کاربرد الگوی شش-مرحله‌ای Levac, Colquhoun & O’Brien (2010) انجام شده است. همچنین برای انتخاب صحیح مقالات در مرحله‌ سوم الگوی مذکور، از فرایندِ انتخابِ مقالات Silva (2015) استفاده شده ‌است. جامعة آماری متونی را شامل می‌‌شود که به ‌زبان ‌انگلیسی در پایگاه‌های «اسکوپوس» و «وب‌آوساینس» نمایه شده‌اند. پس از جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی و بازیابی 912 مقاله، به پاکسازی و غربالگری مقالات پرداخته شد و سرانجام، 34 مقاله‌ مرتبط باقی ماند. مرور متون حاکی از عدم ادغام سواد هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی مدارس و دانشگاه‌هاست. در ضمن، هنوز رویکردی جامع و یکپارچه برای آموزش آن وجود ندارد. در این بین، کتابداران می‌توانند نقش مهمی در ترویج سواد هوش مصنوعی ایفا کنند. کتابداران با توجه به دانش و مهارت‌های خود در زمینه‌ جست‌وجو و ارزیابی اطلاعات می‌توانند به‌عنوان راهنما و مشاور در زمینه هوش مصنوعی عمل کنند. آن‌ها می‌توانند به کاربران کمک کنند تا اطلاعات دقیق و قابل اعتمادی در مورد هوش مصنوعی پیدا کنند، از ابزارهای هوش مصنوعی به‌طور مؤثر استفاده نموده، و درک درستی از محدودیت‌ها و چالش‌های این فناوری به‌دست آورند. با این حال، برای اینکه آن‌ها بتوانند این نقش خود را به‌خوبی ایفا کنند، نیاز به آموزش و توانمندسازی در زمینه هوش مصنوعی دارند. همچنین، کتابخانه‌ها باید به منابع و ابزارهای لازم برای ارائه خدمات مرتبط با هوش مصنوعی مجهز شوند. در مسیر توسعه سواد هوش مصنوعی، چالش‌هایی نیز وجود دارد؛ از جمله فقدان منابع آموزشی جامع و به‌روز در زمینه سواد هوش مصنوعی؛ مسائل اخلاقی مرتبط با هوش مصنوعی مانند سوگیری، حریم خصوصی و شفافیت؛ سرعت بالای تغییرات در حوزه هوش مصنوعی و نیاز به به‌روزرسانی مداوم دانش و مهارت‌ها؛ و عدم آگاهی و مقاومت در برابر تغییرات و پذیرش فناوری‌های جدید. بنابراین، برای تحقق جامعه‌ای هوشمند و مبتنی ‌بر دانش باید به‌طور جدی به آموزش سواد هوش مصنوعی در همه سطوح توجه شود. با توجه به چالش‌های موجود، نیاز به همکاری و تعامل بین همه بهره‌داران از جمله دولت‌ها، مؤسسات آموزشی، کتابخانه‌ها و بخش خصوصی برای توسعه و ترویج سواد هوش مصنوعی احساس می‌شود. در این راه، توسعه برنامه‌های آموزشی جامع، حمایت از تحقیقات، ترویج همکاری‌های‌ بین کتابخانه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و سایر نهادها، ایجاد زیرساخت‌های لازم، و توجه به ابعاد اخلاقی پیشنهاد می‌شود. با به‌کارگیری این اقدامات، انتظار می‌رود به جامعه‌ای دست یافت که در آن افراد توانایی درک، ارزیابی، و استفاده مسئولانه از فناوری‌های هوش مصنوعی را داشته باشند.