شناسایی شاخصهای کیفیت داده برای حکمرانی داده با رویکرد فراترکیب و دلفی فازی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانششناسی؛ واحد علوم و تحقیقات؛ دانشگاه آزاد اسلامی؛ تهران، ایران
2 دکتری علم اطلاعات و دانششناسی؛ استاد؛ واحد علوم و تحقیقات؛ دانشگاه آزاد اسلامی؛ تهران، ایران؛
3 دکترى علم اطلاعات و دانششناسى؛ دانشیار؛ دانشگاه علامه طباطبائی؛ تهران، ایران؛
4 دکترى علم اطلاعات و دانششناسى؛ دانشیار؛ دانشگاه علامه طباطبائی؛ تهران، ایران؛
doi
10.22034/jipm.2024.716653چکیده
دادهها در سازمانها بهعنوان دارایی هستند و کیفیت آنها، اصلی مهم برای رسیدن به بهرهوری سازمانهاست. برای مدیریت بهینه این داراییهای سازمانی، بهنوعی حکمرانی نیاز است تا به کمک آن، دادهها را با اهداف راهبردی سازمان همراستا کرد. هدف این پژوهش شناسایی ابعاد کیفیت داده برای حکمرانی داده است. برای تحقق این هدف از یک رویکرد دو مرحلهای کیفی استفاده شد. در مرحله اول، روش فراترکیب با جستوجوی کلیدواژههای کیفیت داده، مدیریت داده، حکمرانی داده و مدیریت کیفیت داده در پایگاههای ایرانداک، Science Direct ،Google Scholar،Springer ،IEEE و ACMدر بین سالهای (1995-2022) انجام و 268 مقاله مرتبط تشخیص داده شد و در مراحل مطالعه و ارزیابی دقیق 62 مقاله مورد تأیید قرار گرفت. با بررسی و مطالعه کامل این مقالات8 مفهوم شناسایی شد. بعد از اعمال نظر اساتید و سه نفر از متخصصان داده سرانجام، 55 مؤلفه برای سؤال پژوهش استخراج گردید. در مرحله دوم، بهمنظور دریافت نظر خبرگان از روش دلفی فازی استفاده شد. به همین منظور از خروجی فراترکیب، گویههای لازم برای طراحی پرسشنامه دلفی فازی تأمین شد و این فرایند تا جایی ادامه یافت که نظرات خبرگان در مورد پاسخ به سؤالات به اجماع رسید. 21 نفر از خبرگان که حداقل دارای یک مقاله پژوهشی در حوزة کیفیت داده بودند، انتخاب شدند و سرانجام،14 پرسشنامة تکمیلشده برگردانیده شد. در پاسخ به سؤالاتِ ابعاد کیفیت داده برای حکمرانی داده، تعداد 46 شاخص شامل کامل بودن، زمانمند بودن، ارتباط، دسترسپذیری، مطابقت با قوانین و استانداردها، محرمانه بودن، تفسیرپذیری، افزونگی (قابلیت اضافه کردن)، شهرت و اعتمادپذیری، قابلیت ردیابی، ارزش (مقدار)، سادگی، بهروزرسانی، مفهوم، نظمپذیری، پیوندپذیری، یکپارچگی مرجع، یکتایی، عینیت، امکان ممیزی، صحت، مقایسهپذیری، ثبات، امنیت دسترسی، رایج و شایع بودن، تمامیت، انطباق فراداده، مقبولیت، اعتبار، موجز بودن، کاربردپذیری (قابلیت استفاده)، باورپذیری، قابلیت درک، قابلیت اطمینان، منطقی بودن، سازگاری، قابلیت بازیابی، تکرارپذیری، قابلیت نمایش مقادیر پوچ، تناسب، وضوح، ارزش افزوده، جامعیت، توسعهپذیری، الگوپذیری، و تغییرپذیری شناسایی شدند. بیش از80 درصد شاخصهای حاصل از فراترکیب از نظر خبرگان پذیرفته شدند. بنابراین، سازمانها و کسبوکارهای دادهمحور میتوانند این شاخصها را در اولویت سنجش کیفی دادههای خود قرار دهند.
