تحلیل الگوهای جوی وقوع بارش شدید در خراسان
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد اقلیم شناسی، گروه جغرافیا دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
2 دانشیار اقلیم شناسی، مرکز ملی اقلیم شناسی مشهد، ایران
3 استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
doi
چکیده
بارشهای شدید ویژگی ذاتی بارش ایران است، به این منظور، داده های روزانه بارش14 ایستگاه سینوپتیک در خراسان از 2017-1993، منطبق بر دوره روند سریع دمای کره زمین(بعد از 1970 میلادی)، استفاده شد. برای بررسی همدیدی، دادههای باز تحلیل شده مرکز ملی پیش بینی محیطی و پژوهش های جوی آمریکا(NCEP/NCAR) با تفکیک مکانی 5/2 درجه در شبکه مختصات 70- 15 درجه شمالی و80- 15 درجه شرقی استفاده گردید. دراین تحقیق از متغیرهای ارتفاع ژئوپتانسیل متر سطح ۵۰۰ هیکتوپاسکال به عنوان مبنا، فشار سطح دریا، مولفههای باد مداری (U) و نصف النهاری(V) سطح ۵۰۰ هیکتوپاسکال و رطوبت سطح ۸۵۰ هیکتوپاسکال استفاده شد. روز بارش شدید، روزی تعریف شد که مقدار بارش بیشتر از صدک 95 ام(بارش سنگین)، جهش در نمودار باران نگار ایستگاه ثبات و در دیگر ایستگاه ها(حداقل 50 درصد) همزمان بارش ریزش کند(بارش سیستمی). نتایج نشان داد، این بارش ها مشابه غالب مناطق ایران، با آرایش نصف النهاری موج کوتاه بادهای غربی و پدیده های نادر بلاکینگ و سردچال اتفاق می افتند، چنانکه در بارش های شدید خراسان موقعیت سردچال ها از قفقاز و ایران تا آسیای مرکزی با هسته حداقل ارتفاع 5280 متر وجود دارند. در سطح زمین در جلوی تراف در خراسان، مرکز سیکلون با حداقل فشار 1008 هکتوپاسکال و آنتی سیکلون در منطقه قفقاز و غرب خزر با حداقل فشار1025 هکتوپاسکال است، که نشان از یک سیکلون فعال و فراگیر بارش در خراسان دارد. این حاکی است، غالباً بدلیل دوری خراسان از مرکز سیکلون زایی دریای مدیترانه و با سد زاگرس، کمتر سیکلون های فعال و با بارش زیاد به خراسان میرسند، اما بعضاً با آرایش خاص بادهای غربی و سردچال ها، سیکلون ها ی فعال با رطوبت زیاد به شرق ایران میرسند و بارش های شدیدی را موجب میگردند.