فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی-تحلیلی است که با هدف بازنمایی و تحلیل روند مقالات برتر آلتمتریکس جهان و با بهره‌گیری از رویکردهای علم‌سنجی و آلتمتریکس انجام شده است. جامعه پژوهش شامل 800 مقاله برتر از جنبه آلتمتریکس (منتشرشده در بازه زمانی 2013 تا 2020) است. برای گردآوری داده‌ها از پایگاه‌های «وب‌‌آو‌ساینس» و «آلتمتریکس» استفاده شد. در گام اول پژوهش، فهرستی از مقالات برتر به‌ همراه داده‌های آلتمتریکس از سایت «مؤسسه آلتمتریکس» استخراج شد. سپس، به‌منظور تعیین وضعیت استنادی این مقالات، حوزه‌های موضوعی‌ آن‌ها و نیز برای تعیین کشورهای سهیم در نگارش آن‌ها از داده‌های پایگاه اطلاعاتی «وب‌ علوم» ‌استفاده شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای «اکسل» و «اس‌‌پی‌اس‌اس» نسخه 22 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که 45 درصد مقالات برتر در حوزه علوم چندرشته‌ای و 24درصد آن‌ها در حوزه علوم پزشکی منتشر شده‌اند. مجلات مهم در نگارش مقالات، نشریه «نیچر» با فراوانی 105 مقاله و سپس مجله «ساینس» با 74 مقاله هستند. ایالات متحده منتشرکننده بیش از نیمی از مقالات برتر جهان است و پس از آن انگلستان مقام دوم در جهان را داراست. در میان رسانه‌های اجتماعی، «توییتر»، «رسانه‌های خبری» و «مندلی» در رتبه‌های نخست تا سوم قرار دارند و روند آن‌ها در طول سال‌ها‌ی مورد تحقیق همواره افزایشی بوده است. میزان حضور مقالات برتر در «فیس‌بوک»، نسبت به سال‌های گذشته به‌شدت کاهش پیدا کرده است. این است که به ‌نظر می‌رسد حضور در رسانه‌های اجتماعی پرطرفدارتر و تمرکز بر رسانه‌هایی  که بیشتر مورد اقبال جامعه است، می‌تواند بر نمره آلتمتریک مقالات اثر بیشتری داشته باشد و رسانه‌هایی که به‌تدریج جایگاهشان در این موضوع کم‌رنگ شده، تأثیر کمتری بر نمره آلتمتریکس دارند. همچنین رابطه معنا‌دار و ضعیفی بین امتیاز آلتمتریکس و شمار استنادات مقالات برتر وجود دارد. در ضمن، با توجه به نبودِ ارتباط معنا‌دار بین دو متغیر فوق در برخی از سال‌های مورد بررسی در این پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که منابع پراستناد لزوماً ممکن است به ‌همان میزانی که استناد گرفته‌اند، در رسانه‌های اجتماعی مورد توجه نباشند و دستورالعمل واحدی برای ارزیابی همبستگی این دو متغیر وجود ندارد. ‌به‌کارگیری ویژگی‌های مجموعه مقالات برتر از دیدگاه حوزه‌های موضوعی، مجلات مهم، توزیع جغرافیایی، و مقایسة شمار استنادات با شمار خوانندگان آن‌ها در رسانه‌های اجتماعی به سیاست‌گذاران حوزه‌های پژوهشی و پژوهشگران کمک می‌کند که بتوانند سیاست‌گذاری‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت دقیق‌تری بر روی پژوهش‌ها انجام داده و میزان رؤیت‌پذیری و اثرگذاری بروندادهای علمی خود را افزایش دهند.