ابهام‏زدایی از حوزه‏های دانشی با تاکید بر حوزه‏های پزشکی: مرور نظام‏مند

نویسندگان

1 دکتری زبانشناسی همگانی؛ دانشیار؛ پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات (ایرانداک)؛

2 دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی؛ بازیابی اطلاعات؛ دانشگاه تهران؛

3 دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشیار؛ دانشگاه تهران؛

doi
10.22034/jipm.2024.713420
چکیده

هدف این مرور، ارائه صورت‏بندی جامعی از ابهام‏زدایی در حوزه‏های دانشی در پژوهش‏های منتشر شده است. برای انجام این مرور نظام‏مند، مطالعات مرتبط با حوزه ابهام‏زدایی در پایگاه‏های اطلاعاتی بازیابی شد. ابعاد گوناگونی که از مرور ادبیات پژوهش‏های بازیابی‌شده به‌دست آمد، مبنای ارائه صورت‏بندی جامعی از ابهام‏زدایی در این ترکیب قرار گرفت. افزون‌ بر این، تحلیل کیفی برای کل مطالعات بازیابی‌شده با بهره‏گیری از بازبینه ارزیابی انتقادی در حوزه علم اطلاعات و دانش‏شناسی انجام و اعتبار پژوهش‏ها برای حضور در این ترکیب بررسی شد. این مرور نظام‏مند، یک چارچوب ترکیبی از مؤلفه‏های حوزه ابهام‏زدایی ارائه کرد. این مؤلفه‏ها شامل روش‏های انجام پژوهش (بر اساس منابع و نیز بر اساس یادگیری ماشینی) و ابزار گردآوری داده (جست‌وجوی اسناد، پرسشنامه، مصاحبه و ...)، منابع استفاده‌شده (منابع دانشی یا پیکره) برای ابهام‏زدایی و کاربردهای آن است. همچنین موضوعات پنهان (معنا و موضوع، نام، موجودیت‏های نامدار، احساس و نظر، صوت و تصویر و ...) در ادبیات پژوهش نیز استخراج و در چند گروه کلی طبقه‏بندی شد. بررسی موضوع ابهام‏زدایی نشان داد که ابهام‏زدایی در موضوعات و حوزه‏های مطالعاتی و با اهداف گوناگون انجام می‏شود و انتخاب روش مناسب پژوهش و گردآوری داده و ابزارها، به نوع داده‏ها بستگی دارد. همچنین، ابهام‏زدایی در حوزه‏های گوناگون دانشی نیاز است تا ضمن کسب شواهد بیشتر برای آن، پژوهشگرانِ حوزه‏های تخصصی را نیز یاری رساند.