فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهمقدمه و هدف: با توجه به اهمیت بوم­شناختی خشک­دارهای ریز در بوم­سازگان­های جنگلی، ضروری است که عوامل تأثیرگذار بر موجودی حجمی آنها با استفاده از الگوی مناسب تبیین شود. از طرفی در جنگل­های هیرکانی که در گرادیان مختلف ارتفاعی آن انواع مختلفی از جوامع گیاهی به همراه تیپ­های مختلف درختان دارای پراکنش گسترده­ای هستند، انتظار می­رود خشک­دارهای ریز سهم قابل توجهی را داشته باشند. یکی از الگوهایی که برای مدیریت بهینه و کنترل انباشت آنها می­تواند کارساز باشد مدل­سازی­های مبتنی بر تحلیل لجستیک است. هدف اصلی این پژوهش استفاده از تحلیل لجستیک رتبه­ای برای تبیین اثرگذاری عوامل مزبور بر انباشت حجمی خشک­دارهای ریز در ارتباط با گرادیان ارتفاعی جنگل پژوهشی خیرودکنار است. مواد و روش‌ها: این پژوهش در گرادیان ارتفاعی 100 تا 1800 متر از سطح دریا با استفاده از طرح قطعات‌نمونه خوشه‌ای انجام شد. تعداد سه قطعه‌نمونه دایره‌ای با شعاع 32/7 متر با زوایای آزیموت صفر، 120 و 240 درجه به شکل مثلث در قالب یک خوشه با فاصله 6/36 متر از یکدیگر پیاده شده و یک قطعه‌نمونه دیگر نیز با همان مساحت در مرکز این طراحی جانمایی شد. هر خوشه به‌صورت تصادفی با سه تکرار در مجموع به تعداد 12 قطعه‌نمونه در یک گرادیان ارتفاع از سطح دریا با اختلاف 150 متر پیاده شد. در مجموع به تعداد 36 خوشه و 144 قطعه­نمونه در جنگل مورد پژوهش پیاده شد. سه طبقه قطری شامل 5/2- 1، 5/4- 5/2 و 5/7- 5/4 سانتی­متر برای خشک‌دارهای ریز در نظر گرفته شد. برای اندازه‌گیری قطر خشک‌دارهای ریز یک ترانسکت خطی با آزیموت ثابت 150 درجه از مرکز هر قطعه‌نمونه دایره‌ای شکل پیاده شده و طبقه قطری 5/2-1 سانتی­متر در فاصله 1/6- 27/4 متر و دیگر طبقه‌های قطری در فاصله 32/7 – 27/4 متری برداشت شدند. بر روی هر ترانسکت قطر تمام خشک‌دارهای ریزی که محور مرکزی آنها منقطع با خط ترانسکت بود با کولیس اندازه‌گیری و ثبت شد. علاوه بر آن نوع گونه و پوسیدگی یا عدم پوسیدگی خشک­دارهای ریز همراه با جهت دامنه نیز ثبت شد. شایان ذکر است که در تمام گرادیان ارتفاعی با توجه به تصادفی بودن پیاده­سازی قطعات­نمونه مزبور تغییرات طبقات مختلف شیب وجود نداشت و در کلیه موارد جمع‌آوری داده‌ها در طبقه شیب 25 تا 40 درصد انجام شد. بر مبنای آزمون اسپیرمن ضریب همبستگی اسپیرمن و مبتنی بر مقادیر آماره مربع کای و ابعاد جدول توافقی از ضریب همبستگی کرامر برای ارزیابی معنی­داری شدت همبستگی بین متغیرها استفاده شد. در روند مدل‌سازی صرف­نظر از روابط هم­خطی بین متغیرهای عامل، تمام متغیرهای غیرهمبسته به­عنوان متغیرهای ورودی مدل مدنظر قرار گرفتند. متغیرهای اسمی و رتبه­ای در قالب فاکتورهای با اثرات ثابت و متغیرهای کمی به­عنوان متغیرهای جانبی در اجرای تحلیل لجستیک رتبه­ای معرفی شدند. اعتبارسنجی هر مدل بر حسب متغیرهای مختلف با استفاده از شاخص برازش مدل (آماره لگاریتم درست­نمایی و مربع کای) و ضرایب تبیین کاذب کاکس و نل، و نیجل­کرک ارزیابی شد. برای بررسی معنی­داری مدل و ضرایب محاسباتی آن از آزمون والد والد استفاده شد. برای نمایه­سازی صحت­سنجی مدل در رابطه با مقادیر برآوردی و مشاهدات از آزمون­های پیرسون و انحراف استفاده شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد میانگین حجم خشک­دارهای ریز در کلاسه­های قطری اول، دوم و سوم به­ترتیب 14/2، 01/6 و 23/16 مترمکعب در هکتار بود. نتایج تحلیلی مدل‌سازی لجستیک نشان داد که گرادیان ارتفاعی بر مبنای آزمون لگاریتم درست‌نمایی (05/0 > P، 06/0 = X2) و ضریب تبیین کاذب نیجل‌کرک (001/0 =Pesudo-R2) دارای اثرات معنی‌دار بر تغییرات موجودی حجمی خشک‌دارهای ریز انواع طبقه‌های قطری نیست. با احتساب نتایج مربوط به ضرایب همبستگی اسپیرمن و کرامر نتایج حاکی از آن بود که گرادیان ارتفاعی با تیپ توده، جهت دامنه، گونه و پوسیدگی خشک‌دارهای ریز ارتباط معنی‌دار دارد. از طرفی، نتایج مبتنی بر ضریب همبستگی کرامر نشان داد که جهات دامنه با گونه­های خشک­دار و پوسیدگی آنها، توده درختان با درجه پوسیدگی و گونه خشک­دارها و همچنین گونه­های خشک­دارها با درجه پوسیدگی آنها دارای ارتباط معنی­داری نیست. با احتساب عدم هم‌خطی بین متغیرهای عامل نتایج نهایی مدل‌سازی نشان داد که فقط نوع گونه و پوسیدگی ریزچوب‌ها دارای اثرات معنی‌دار بر تغییرات انباشت حجمی خشک‌دارهای ریز طبقه قطری اول است (24/0 =Pesudo-R2 ;  05/0 < P، 61/22= X2).نتیجه‌گیری کلی: با توجه به معنی‌داری آماره والد گونه‌های ریزچوب به‌طور مستقیم با اثرات شبیه به­هم و پوسیدگی آنها به‌طور وارونه بر متغیر پاسخ خشک‌دارهای طبقه اول قطری دارای اثرات معنی‌داری است. درصورتی­که مقدار انباشت حجمی خشک­دارهای ریز در طبقات قطورتر تحت تأثیر عوامل معرفی شده نبود. از این­رو، این احتمال وجود دارد که بسیاری از رخدادهای غیرمترقبه از جمله آشفتگی­های طبیعی در مقیاس­های مختلف و با شدت متفاوت به­همراه ماهیت ذاتی جنگل­شناسی از جمله مراحل تحولی  می­تواند مهم­ترین عواملی باشد که در موجودی حجمی خشک­دارهای ریز در طبقات قطورتر تأثیر داشته باشد.