فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تغییر اقلیم باعث بروز فرین‌های آب و هوایی می‌شود که در صورت تکرار شدن و شدت یافتن موجب بروز خسارت سنگین مالی به‌ویژه در بخش کشاورزی می‌شوند. موج گرمایی تابستان 1392 یکی از این وقایع حدی آب و هوایی بود که طبق گزارش سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان و صندوق بیمه کشاورزی خسارت شدیدی به مزارع پنبه استان اصفهان وارد کرد. هدف این مقاله شناسایی ویژگی‌های موج گرمایی مذکور شامل تفاوت دمای حداکثر روزانه با میانگین بلندمدت، تداوم روزانه و ساعتی و نیز الگوهای سینوپتیکی ایجاد کننده آن بود. بر این اساس، داده‌های دمای حداکثر روزانه در تیر و مرداد سال 1392 با میانگین داده‌های دمای حداکثر بلندمدت در ایستگاه‌های هواشناسی شهرستان اصفهان مقایسه و تداوم روزانه و ساعتی موج گرمایی نیز مشخص شد. جهت تعیین الگوی سینوپتیکی مؤثر در رخداد موج گرمایی نقشه‌های الگوی میانگین فشار سطح زمین و میانگین الگوی گردشی تراز 500 هکتوپاسکال ماه ژوئیه 2013 و دوره بلندمدت 1991-2020 ترسیم شد. نتایج نشان داد که دمای حداکثر روزانه تیر و مرداد 1392، 29 روز از میانگین بلندمدت بیشتر بوده است. با در نظر گرفتن دمای ایجاد تنش در گیاه یعنی دمای 40 درجه موج‌های گرمایی متعدد حداقل 2 و حداکثر 7 روزه در شهرستان اصفهان رخ ‌داده که برخی از آنها تداومی 5 ساعته داشته‌اند. ازنظر سینوپتیکی قوی‌تر شدن الگوی کم‌فشار حرارتی عربستان در سطح زمین و تقویت واچرخند عربستان در تراز 500 هکتوپاسکال نسبت به میانگین بلندمدت که باعث فرونشینی بیشتر هوا و در نتیجه عدم امکان جابجایی و گرمتر شدن هوا در لایه زیرین جو می شود، باعث ورود هوای گرم از عربستان تا مرکز کشور و الگوی مؤثر در ایجاد موج گرمایی در شهرستان اصفهان بوده است. بنابراین وقوع شدیدترین موج گرمایی در دوره آماری مورد مطالعه در تابستان 1392 در دوره گلدهی پنبه منجر به کاهش عملکرد آن در شهرستان اصفهان شد.