واکاوی رفتار گلهای کاربران شبکههای اجتماعی در اشتراک و استفاده از اطلاعات
نویسندگان
1 دکتری علم اطلاعات و دانششناسی؛ دانشیار؛ دانشگاه فردوسی مشهد؛ مشهد،
2 دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی؛ استاد؛ دانشگاه فردوسی مشهد؛ مشهد،
3 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
doi
10.22034/jipm.2024.2022221.1536چکیده
در بسیاری از مواقع، ناآگاهی افراد نسبت به موضوعی سبب میشود که تحت تأثیر افراد دیگر، نسبت به استفاده از اطلاعات یا اشتراک آن اقدام کنند. این رفتار بهنوعی نشاندهنده رفتار گلّهای آنان است. رفتار گلّهای در زمینههای مختلف اجتماعی و در انواع اجتماعات از شبکههای اجتماعی برخط قابل مشاهده است. بر این مبنا، هدف پژوهش حاضر بررسی رفتار گلهای کاربران شبکههای اجتماعی در اشتراک و استفاده از اطلاعات است. این پژوهش به شیوه کیفی انجام شد و 38 دانشجوی دورههای مختلف تحصیلی به روش نمونهگیری هدفمند مورد مطالعه قرار گرفتند. دادههای مورد نیاز با استفاده از مصاحبه نیمهساختاریافته گردآوری شد. روایی ابزار با نظر متخصصان و پایایی آن نیز با روش ضریب کاپا مورد تأیید قرار گرفت. عوامل مؤثر بر بروز رفتار گلهای کاربران عبارت بودند از: اهداف اشتراک و استفاده از اطلاعات (شغلی، سفر و گردشگری، خاطرات شخصی، اطلاعات علمی، تماس با دیگران، اخبار و مسائل روز، مذهب، تغذیه، هنر و ...)، و روشهای کسب اطلاعات برای اشتراکگذاری (همان شبکه اجتماعی، تولید محتوا، و سایر شبکههای اجتماعی). همچنین، الگوی استفاده از اطلاعات (با توجه به اطلاعات و بدون توجه به اطلاعات)، مهارتهای فردی (سواد انتقادی، سواد رسانهای، سواد اطلاعاتی، مهارتهای ارتباطی)، و الگوبرداری در اشتراک اطلاعات (حس رقابت، کسب شهرت، انتشار اطلاعات قطرهای، مشاهده نتایج اقدامات دیگران، اطلاعرسانی ناکافی) نیز بر بروز رفتار گلهای مؤثر بودند. شمار زیاد پسندیدن/ نپسندیدن، شمار اعضا، اسکرینشات، شمار زیاد نظرات، شمار زیاد شکلکها، دوباره پست کردن، اشتراکگذاری، شمار زیاد بازدیدها و مواردی از این دست از جمله نشانگرهای رفتار گلهای هستند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تفاوت در اهداف اشتراک و استفاده از اطلاعات و همچنین تفاوتهای دیگر در زمینه الگو و روشهای کسب و اشتراک اطلاعات میتواند زمینهساز رفتار گلهای کاربران باشد. به هر میزان که کاربران تلاش نمایند مهارتهای مربوط به تفکر انتقادی و سواد اطلاعاتی خود را ارتقا دهند، امکان و زمینه بروز رفتار گلهای آنان نیز کاهش پیدا میکند. در این راستا، تلاش برای ارتقای توانمندی کاربران در تحلیل اطلاعات و همچنین مهارتهای سواد اطلاعاتی در زمینه شناخت منبع اطلاعات، تشخیص اطلاعات درست و موثق از اطلاعات نادرست سبب خواهد شد که این رفتار کاهش یابد. کسب مهارتهای سواد رسانهای نیز میتواند عامل مؤثر دیگری باشد؛ چرا که در این نوع سواد، افراد میآموزند هر پیام با چه هدفی تهیه شده و از چه ساختاری تبعیت نموده است.
