فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تولید بالقوه به عملکرد رقمی از یک محصول در یک محیط معین با منابع رشد کافی و عاری از آفات و بیماری‌ها اطلاق می‌شود که تنها با تابش خورشید و دمای آن محیط تعیین می‌شود. آگاهی از میزان پتانسیل تولید به هدایت تحقیقات کشاورزی به منظور شناسایی عوامل محدودکننده رشد و متعاقباً کاهش شکاف عملکرد و در نهایت به تضمین امنیت غذایی کمک می‌کند. این مطالعه در سال 1399 به منظور برآورد عملکرد بالقوۀ ارقام پُرمحصول گندم (پیشگام) و جو (بهمن) زمستانه با استفاده از مدل رشد تابشی-گرمایی فائو و داده‌های دراز مدت تشعشع و دمای شهرستان ابهر (واقع در استان زنجان) انجام گردید. علاوه‌بر آن، نیاز آبی این گیاهان با استفاده از مدل کراپ‌وات فائو و داده‌های اقلیمی شامل رطوبت نسبی هوا، سرعت باد، ساعت‌‌های آفتابی، تشعشع، دمای کمینه و بیشینه هوا مطالعه شد. بر اساس یافته‌های تحقیق حاضر، مقدار باران مؤثر، نیاز آبی و آبیاری نیز در طول چرخۀ رشد برای محصول گندم به ترتیب 4/93، 5/694 و 1/601 میلی‌متر و برای محصول جو به ترتیب 4/93، 3/615 و 7/522 میلی‌متر تخمین زده شد. پتانسیل عملکرد دانه در ارقام پُرمحصول گندم و جو شش ردیفه زمستانه با احتساب شاخص برداشت 45 درصد و رطوبت دانۀ 11 درصد، به ترتیب 48/8 و 94/7 تُن در هکتار برآورد گردید. در گندم آبی، بر اساس متوسط عملکرد واقعی (5/4 تُن در هکتار) در این منطقه، خلأ عملکرد 4 تُن در هکتار (1/47 درصد) می‌باشد. در جو آبی، با توجه به عملکرد واقعی (85/3 تُن در هکتار)، مقدار خلأ عملکرد به 1/4 تُن در هکتار (9/50 درصد) می‌رسد. این اختلاف قابل‌توجه بین عملکرد واقعی و عملکرد پتانسیل، ضرورت انجام تحقیقات به‌زراعی و به‌نژادی برای شناخت و رفع موانع رشد و در نهایت تقلیل خلأ عمکرد محصول را بیش از پیش نشان می‌دهد.