روش کیفی و نظریهسازی
نویسندگان
1
doi
چکیده
از مشکلات علمی در عرصه علوم انسانی در اکثر جوامع غیر غربی که صاحب نظریه نیستند، از جمله جامعه علمی ما، نداشتن نظریههای بومی بر پایه نظام فرهنگی جامعه است. نداشتن نظریه بومی مشکلاتی را به همراه میآورد که از همه مهمتر، عدم شناختِ دقیق روانشناختی افراد جامعه و جامعهشناسی فرهنگ افراد و نهادهای اجتماعی آن جامعه است. چرا ما نمیتوانیم به نظریههای بومی دسترسی پیدا کنیم؟ دلایل متعددی وجود دارد که به نظر نگارنده از همه مهمتر، کاربُرد روش پژوهش میباشد. در جامعه فعلی ما اکثر پژوهشها به روش کمّی که در پارادایم پوزیتیویستی معنی دارند، انجام میشود. بر این باوریم در صورتی که تحقیقات متعدد توسط پژوهشگران با روشهای کیفی که منجر به شناخت عمیق افراد و بخشهای مختلف جامعه اعم از ساختارها و کارکردها، به کمک نظریههای موجود خارجی بشود، امکان ساختن نظریه را برای پژوهشگران و جامعه علمی فراهم میسازد. بررسی و مقایسه تعدادی مقاله علمی پژوهشی فرانسوی و ایرانی در حوزههای جامعهشناسی، روانشناسی و علوم تربیتی نشانگر این است که از سویی، پژوهشگران داخلی در اکثر مواقع از نظریههای غیر ایرانی (و بیشتر) غربی استفاده کرده، در حالی که مقالات خارجی بیشتر از نظریههای بومی خود استفاده کردهاند. از سوی دیگر، پژوهشگران داخلی بیشتر به روش کمّی به خصوص با ابزارهای پرسشنامههای استاندارد (که غالباً غربی هستند) به جمعآوری دادههای خود پرداختهاند، در حالی که پژوهشگران خارجی بیشتر از روشهای کیفی با تحلیلهای عمیق محتوای دادههای خود و کمتر از روشهای کمّی استفاده کردهاند