فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در طول سال ‏های گذشته، موضوع شفافیت به ‏عنوان یکی از مشخصه‏ های حکمرانی خوب و سازوکاری برای توازن قدرت بین دولت و مردم مورد توجه سیاست‏گذاران و محافل دانشگاهی قرار گرفته است. شفافیت در فعالیت‏ ها و فرایند تصمیم‏ گیری‏ های دستگاه ‏های دولتی می‏تواند از رسوایی ‏های مالی، تصمیم‏ گیری‏ های ضعیف، عدم پاسخگویی و حاکمیت ناکارآمد این دستگاه‏ ها جلوگیری کند. سازمان ‏های درگیر در نظام علم و فناوری که از بودجه‏های عمومی استفاده می‏کنند نیز از این موضوع مستثنا نبوده و نیاز است که در آن‏ها موضوع شفافیت، پیگیری و اجرایی شود. یکی از سازمان‏های مهم در نظام علم و فناوری، سازمان‏های تأمین‏کننده مالی پژوهش هستند که با توجه به اینکه از بودجه ‏های عمومی استفاده می‏کنند و نقشی اساسی در توزیع منابع مالی دارند، شفافیت در آن‏ها بسیار مهم و اساسی است. شفافیت در این سازمان‏ها به این دلیل اهمیت دارد که عدم شفافیت در آن‏ها نه ‏تنها باعث بالا رفتن تخلف و فساد مالی خواهد شد، بلکه در بلندمدت مسیر پژوهش و توسعه کشور را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. بررسی پژوهش ‏های پیشین نشان می‏دهد که در سازمان‏های تأمین‏کننده مالیِ پژوهش ابعاد اطلاعاتی که باید شفاف شوند و اولویت این ابعاد در شفاف ‏سازی روشن نیستند و در این زمینه در پژوهش‏ها خلأ وجود دارد. با توجه به اهمیت این موضوع، این مقاله به‏دنبال شناخت ابعاد مختلف شفافیت در سازمان‏های تأمین‏ کننده مالی پژوهش و اولویت‏بندی آن‏هاست. در این مقاله با بررسی متون علمی و همچنین انجام مصاحبه‏های نیمه‏ ساختاریافته و ساختار‏یافته با خبرگان، ابعاد اطلاعاتی که باید در سازمان‏های تأمین‏ کننده مالی پژوهش شفاف شوند شناسایی شده و آنگاه، وبگاه دو سازمان تأمین‏کننده مالی پژوهش در کشور (شورای عالی عتف و صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران) از نظر شفافیت در این ابعاد مورد بررسی قرار می‏گیرد. آئین‏ نامه‏ ها و شیوه ‏نامه ‏های تأمین مالی، نظرات داوران و بررسی ‏کنندگان پیشنهاده ‏ها، داده‏ های پژوهشی مورد استفاده در پروژه، و خروجی پروژه‏ های دریافت‏کننده کمک مالی از جمله ابعاد شناسایی‏شده در این پژوهش هستند. نتایج این مقاله نشان می‏دهد که بسیاری از ابعاد شفافیت در این دو سازمان مورد توجه قرار نگرفته و نیاز است این سازمان‏ها موضوع شفافیت را در دستور کار خود قرار دهند.