فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مرجعیت علمی یکی از مفاهیم و شاخص‏های توسعه علم و فناوری در سیاست‏های کلان نظام علمی کشور است. از دهه هشتاد، به ‏دنبال مطرح شدن ادبیات مرجعیت علمی در جامعه علمی ایران، پژوهش‏ های زیادی در تبیین، ابعاد نظری، کاربردی، علمی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی آن در فرمت‏ های مختلف و در مجامع داخلی و بین‏ المللی انجام شده است. هدف از این پژوهش تحلیل ساختار مفهومی این پژوهش‏ ها در ایران است. پژوهش حاضر بر اساس رویکرد علم ‏سنجی و با روش‏های تحلیل هم‏واژگانی، خوشه ‏بندی اطلاعات و تحلیل شبکه اجتماعی انجام شد. جامعه مورد مطالعه این پژوهش شامل کلیه مدارک علمی اعم از مقاله ‏های فارسی، کتاب‏ها، پایان ‏نامه‏ های تحصیلی و پروژه ‏های تحقیقاتی از سال 1384 (اولین مدرک در این زمینه)‏ تا دی ماه 1402 است. یافته‏های مربوط به تحلیل هم‏واژگانی نشان داد که بیش از 241 مفهوم یا کلیدواژه در این حوزه مطرح است. در این میان، افزون ‏بر مفهوم «مرجعیت علمی» با فراوانی بالا‏، مفاهیم دیگری مانند «اهل بیت (ع)»، «قرآن کریم (در تبیین مرجعیت علمی)»، «کسب یا دستیابی به مرجعیت»، «دانشگاه علوم پزشکی»، «دانشگاه‏ها»، «دیدگاه رهبری» و «آموزش عالی» دارای بیشترین فراوانی در بین کلیه مفاهیم هستند. افزون‏ بر آن، زوج‏ های مفهومی «مرجعیت علمی-اهل بیت (ع)»، «مرجعیت علمی-قرآن»، «مرجعیت علمی-دیدگاه رهبری»، «مرجعیت علمی-دستیابی» و «مرجعیت علمی-دانشگاه ‏ها»  نیز بیشترین هم‏ رخدادی با هم برقرار کرده ‏اند. همچنین 30 مفهوم از جمله «بومی‏ سازی علم«، «پویایی علمی»، «نشاط علمی»، «سرمایه علمی»، «مرجع علمی»، «پژوهش تمدن‏ ساز»، «اقتدار علمی»، «علم‏گرایی»، «جریان علمی»، «کرسی ترویجی»، «مرزهای دانش»، «میراث علمی»، «سرآمدان علم» و ...» به‏ عنوان مفاهیم نوظهور در پژوهش‏ ها شناسایی شدند. نتایج مربوط به خوشه‏ بندی نشان داد که دانش این حوزه در ایران از 13 خوشه اصلی تشکیل شده است. ترسیم نقشه‏ های مفهومی حوزه دانش مرجعیت علمی نشان داد که شبکه شکل‏ گرفته از مفاهیم دارای گسستگی است و مفاهیم آن کمتر با هم ارتباط برقرار کرده‏اند. با توجه به عدد تراکم شبکه (0268/0)، نمی‏توان گفت که حوزه مرجعیت علمی در ایران شبکه مفهومی متراکمی دارد. با توجه به مفاهیم به ‏دست‏ آمده از دانش حوزه مرجعیت علمی، پژوهش‏ های این حوزه در ایران هنوز جوان است و دایره گستره پیوند آن به‏ جز چند مفهوم در حوزه دینی، در سایر حوزه ‏ها کمتر مورد پژوهش قرار گرفته است. اما بعد از مطرح شدن آن توسط مقام معظم رهبری، در سال‏ های اخیر پژوهش‏ های مرتبط با آن تا حدودی رشد داشته، ولی دامنه آن گسترده نیست. این وضعیت در نقشه ‏های به ‏دست ‏آمده به‏ خوبی مشهود است. بیشتر مفاهیم به‏ دست‏ آمده در محور تبیین و ابعاد نظری مرجعیت علمی بوده است. در این میان پژوهشگران از روایات، احادیث و آیات قرآن در تبیین مرجعیت علمی در ایران سود برده‏اند. این پژوهش در مجموع، تصویر مفهومی کلانی از حوزه مرجعیت علمی  ارائه می‏دهد.